سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
44
قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى)
آنها صيغههاى بسيارى است كه بر دوگونه مىباشند : 1 - صيغ غير قياسى . 2 - صيغ قياسى . صيغ غير قياسى بسيارند و براى آنها قاعده و ضابطهاى وجود ندارد بلكه بقرينه مقام ميتوان معناى آن را احراز نموده و بدست آورد مانند فرموده خداوند متعال : كيف تكفرون بااللّه و كنتم امواتا ! چگونه و چطور به خدا كفر ورزيده در حالى كه ميميريد ! صيغ قياسى آن دو تا است . 1 - افعل به . 2 - ما افعل . در « افعل به » كلمه « به » ضميرش فاعل و باء زائده است مانند : احسن بزيد يعنى زيد چقدر نيكو است . و در « ما افعل » كلمه « ماء » نكره مىباشد . احكام فعل تعجب براى دو صيغه تعجّب احكامى ذكر شده كه ذيلا به اهمّ آنها اشاره مىكنيم : 1 - ايندو صيغه قابل صرف نميباشند فلذا ايندو را در زمره افعال غير متصرّف همچون : ليس ، عسى ، نعم قرار دادهاند . 2 - در فعليكه ايندو صيغه را از آن اخذ مىكنند شرائطى است بشرح زير : الف : لازم است سه حرفى باشد بنابراين از افعال ثلاثى مزيد مانند : انطلق و اقتدرو رباعى مجرّد همچون : دحرج ايندو صيغه را نميتوان بناء نمود . ب : بايد متصرّف باشد لذا از « نعم » و « بئس » و « عسى » و « ليس » نميتوان آنها را بناء نمود . ج : بايد فعل مزبور قابل كم و زياد باشد ، بنابراين از افعالى چون مات و فنى ايندو