سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

102

قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى)

عمروى ، بكرىّ و كلثومى . مصغّر و مكبّر اسم از نظر دلالت بر كوچكى و بزرگى مسمّى بر دو قسم است : 1 - مصغّر . 2 - مكبّر . مصغّر : آنست كه بر كوچكى مسمّا دلالت نمايد مانند : رجيل ( مرد كوچك ) . طرز ساختن اسم مصغّر براى ساختن اسم مصغّر اگر ثلاثى باشد ابتداء حرف اوّلش را ضمّه داده و حرف دوّم را مفتوح ساخته و پس از آن ياء ساكنه مىآوريم مانند : « رجل » كه مصغّرش رجيل مىشود . و اگر اسم رباعى باشد براى ساختن مصغّرش به همان طرز بايد عمل نمود لذا در تصغير « جعفر » و « درهم » مىگوئيم : جعيفر و دريهم . و چنانچه ملاحظه مىشود حرف ماقبل آخر را مكسور مينمائيم . و اگر اسم خماسى باشد مصغرش بر وزن فعيعيل مىآيد مانند : « قنديل » كه در تصغيرش مىگوئيم : قنيديل . بنابراين بايد گفت : اسم مصغرّ ثلاثى بر وزن : فعيل آيد همچون : رجل و رجيل . اسم مصغّر رباعى بر وزن : فعيعل آيد مانند : درهم و دربهم . اسم مصغّر خماسى بر وزن : فعيعيل آيد نظير : قنديل و قنيديل . پاره‌اى از قواعد باب تصغير 1 - در اسماء خماسى براى ساختن جمع منتهى الجموع برخى از حروف كلمه