مضاف‌اليهى مذكّر آمده باعتبار [ التزام ] مىباشد لذا شارح براى تنبيه به اين نكته در مقام شرح و تفسير عبارت مصنّف گفته است : اى التزام . قوله : اى كون معنى الخارجى : كلمهء [ الخارجى ] يعنى منسوب به خارج و مراد از آن معانى و حقائقى است كه در خارج وجود دارند نه در ذهن مانند شخص زيد و عمر . قوله : حصوله فيه : ضمير در [ حصوله ] به المعنى الخارجى و در [ فيه ] به ذهن راجع است . قوله : امّا على الفور : يعنى ملزوم فورا و بدون فاصله در ذهن حاصل شود چنانچه در لزوم بيّن چنين است چه در بيّن به معناى اعم و چه در بيّن به معناى اخص . قوله : او بعد التأمل فى القرائن : مقصود از [ قرائن ] وسائط و وسائل مىباشد چنانچه در لزوم غير بيّن امر اين گونه مىباشد همچون لزوم حدوث براى عالم چه آنكه از تصوّر عالم عقل به حدوثش جزم پيدا نمىكند مگر بعد از دقّت و تامّل و وسائط و قرائن آن همچون تغيّر و دگرگونى آن . قوله : و ليس المراد باللزوم : يعنى لزوم ذهنى معتبر در اينجا . قوله : و الّا لخرج الخ : كلمهء [ الّا ] يعنى و اگر مراد از لزوم ذهنى عدم انفكاك تعقّل مدلول التزامى از تعقّل مسمّى در ذهن باشد . قوله : لخرج كثير من معانى المجازات و الكنايات : زيرا بسيارى از معانى مجازى و كنائى فاقد چنين لزومى هستند . قوله : و لما يتأتى الاختلاف الخ : كلمه [ لما ] معطوف