دلالت كند به‌طورى كه گويا لفظ قالب و منطوق محتواى درون آن مىباشد و به عبارت ديگر : منطوق عبارتست از معنائى كه لفظ حامل آن باشد و با توجّه به معنائى كه براى مفهوم مورد بحث نموديم مفهوم عبارت مىشود از معنائى كه لفظ حامل آن نباشد . مرحوم مصنّف در تعريف اصطلاحى مفهوم مىفرماين : طبق آنچه از موارد استعمال و اطلاق اين كلمه بدست مىآيد مىتوان در تعريفش گفت : مفهوم عبارتست از حكم انشائى يا اخبارى كه خصوصيّت معناى مقصود و مراد از لفظ مستلزم آن باشد . امّا مثال آنجائى كه مفهوم حكم انشائى باشد مانند آنچه از جمله : ان جاء زيد فاكرمه استفاده مىشود چه آنكه مفهوم اين جمله عبارتست از : ان لم يجئ زيد فلا تكرمه . پس عدم وجوب اكرام زيد عبارتست از حكم انشائى كه لازمه خصوصيّتى است كه از معناى منطوقى استفاده مىشود . توضيح جمله ان جاء زيد فاكرمه ، منطوقش عبارتست از وجوب اكرام در صورت آمدن زيد و خصوصيّتى كه در اين معنا ( يعنى منطوق ) هست اينكه : وجوب اكرام برآمدن مترتّب قرار داده شده يعنى مجىء علّت و وجوب اكرام معلول آن مىباشد حال لازمه اين خصوصيّت ترتّب علّى اكرام بر مجىء آنست كه انتفاء مجىء سبب مىشود حكم بعدم اكرام انشاء گردد و اين حكم انشاء شده را اصطلاحا مفهوم گويند . و امّا مثال آنجائى كه مفهوم حكم اخبارى باشد مانند آنچه از جمله : ان اكرمتنى اكرمتك بدست مىآيد زيرا مفهوم اين جمله عبارتست از : ان