سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
465
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى)
شاهد در « ماء » موصوله است كه مبتداء بوده و بعد از واو به معناى « مع » قرار گرفته لذا خبرش واجب الحذف مىباشد . بنابراين اگر واو نصّ و صريح در معناى معيّت ( مصاحبت ) نباشد حذف خبر واجب نيست بلكه جايز است مانند آنچه در بيت فرزدق آمده : تمنّوا الىّ الموت الّذىّ يشعب الفتى * و كلّ امرء و الموت يلتقيان يعنى آنجماعت براى من آرزوى مرگ نمودند ، مرگى كه جوانى را متفرّق مىنمايد ، و هرشخصى با مرگ ملاقات و برخورد خواهد نمود . شاهد در « يلتقيان » است كه خبر براى « الموت » بوده و ذكر شده زيرا مبتداء بعد از واوى قرار دارد كه نصّ و صريح در معناى مصاحبت نيست چه آنكه « مرء » بملاحظه مرء بودنش مقارن و مصاحب با مرگ نيست تا واو بطور صراحت برآن دلالت نمايد . سپس مصنّف گويد : و نيز اگر مبتداء قبل از حالى قرار گيرد كه براى خبر واقع شدن صالح نباشد خبرش واجب الحذف است . شارح گويد : مقصود اينستكه در دو مورد ديگر حذف خبر واجب است : الف : آنكه مبتداء مصدر باشد . ب : آنكه مبتداء مصدر نبوده ولى بمصدر اضافه شده باشد . منتهى در هردو فرض شرط آنست كه بعد از مبتداء حالى قرار گرفته كه براى خبر بودن از مبتداء صلاحيّت نداشته باشد . قوله : و هو المصاحبة : ضمير « هو » به مفهوم « مع » راجع است . قوله : و هو قبل حال الخ : ضمير « هو » به مبتداء راجع است . شرح عربى : فالمصدر ، كضربى العبد مسيئا ، فمسيئا حال سدّ مسدّ الخبر المحذوف وجوبا و الاصل حاصل اذا كان او اذ كان مسيئا فحذف حاصل ثمّ