بلفظ : جار و مجرور ، متعلّق است به « تقرّب » ، موصوف . موجز : اسم مفعول ، نكره ، مشتقّ ، صفت براى « لفظ » . واو : حرف عاطف ، مهمله ، مبنى . تبسط : فعل مضارع ، ثلاثى مجرّد از باب نصر ، ينصر ، معلوم ، متعدّى و ضمير فاعلى در آن مستتر است باستتار جايزى كه به « الفيّه » راجع است . البذل : اسم ، معرفه ، مصدر ، مفعول براى « تبسط » . بوعد : جار و مجرور ، متعلّق است به « تبسط » موصوف . منجز : اسم مفعول ، نكره ، مشتقّ ، صفت براى « وعد » . ترجمه : كتاب الفيّه نزديك مىگرداند مسائل غامض و دور از اذهان را بواسطه عبارتى كوتاه و مىگستراند سفره بخشش و عطاء را بوعده‌اى بس سريع الوفاء و بدون فاصله . [ دنباله شرح خطبه ] شرح عربى : تقرّب هذه الالفيّة لافهام الطّالبين الاقصى اى الابعد من غوامض المسائل فيصير واضحا . بلفظ موجز ، قليل الحروف ، كثير المعنى . و الباء « للسّببيّة » . و لا بدع فى كون الايجاز سببا لسرعة الفهم كما فى رايت عبد اللّه و اكرمته دون اكرمت عبد اللّه . و يجوز ان يكون بمعنى « مع » قاله ابن جماعة . ترجمه و شرح : اين كتاب الفيّه به فهم‌ها و اذهان طالبين علم نحو مطالب اقصى يعنى ابعد از مسائل غامضه علم نحو را نزديك نموده و در نتيجه اين مسائل واضح و روشن مىشوند . و اين تقريب بواسطه الفاظى موجز يعنى كم‌حروف و پرمعنا صورت مىگيرد .