شارح ( ره ) مىفرماين : مقصود از [ ام ] يعنى مادر هرزنى است كه يا شخص را زائيده باشد و يا نسب شخص بعنوان ولادت از طرف بالا به او منتهى شود اعم از اينكه مادر پدرى بوده يا مادر مادرى باشد . قوله : و هى كل امرئة ولدته : ضمير [ هى ] به [ الامّ ] راجع بوده و ضمير فاعلى در [ ولدته ] به صيغه ثلاثى مجرد به [ امرئة ] و ضمير مفعولى به شخص راجع است . مؤلف گويد : مادر يا صلبى است يا غير صلبى . مادر صلبى ( بضم صاد ) زنى است كه انسان بدون واسطه از او متولد شده و مادر غير صلبى زنى را گويند كه شخص با واسطه از او تولّد يافته مثلا اوّلا و بدون واسطه پدر يا مادر شخص از وى تولّد يافته و ثانيا و مع الواسطه خود شخص . عبارتى كه اكنون نقل شد يعنى [ كل امرئة ولدته ] اشاره است به قسم اول يعنى مادر صلبى و عبارت بعدى كه مرحوم شارح با [ او انتهى الخ ] به آن اشاره كرده‌اند قسم دوم مقصود و منظور است . قوله : او انتهى نسبه اليها من العلو : ضمير در [ نسبه ] به شخص و در [ اليها ] به [ امرئة ] راجع است و قيد [ من العلو ] با ضم عين و لام و تشديد واو بنكته ذيل اشاره است : هرشخصى داراى دو نسب است : نسب عالى و نسب سافل . و بعبارت ديگر منسوبين شخص يا از طرف علوّ و بالا بوى منتسب شده و يا از جانب سفل و پائين به او منتهى مىشود و باصطلاح فقهاء