سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

182

المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس)

در بيان بعدى است حال اگر بخواهيم وجهى غير از آن دو ايراد كنيم كه در نتيجه سه وجه مستقل براى تقديم احتمال دوم و احتمال اول در دست داشته باشيم چنانچه ظاهر عبارت نيز همين است مىتوان اينطور اين وجه را تقرير نمود : امر دائر است بين احتمال اول يعنى تمام بيع را بگوئيم باطل است و بين احتمال دوم كه خصوص تالف و مقابلش را باطل و باقى را صحيح بدانيم مقتضاى قاعده ( ما لا يدرك كلّه لا يترك كلّه ) اينست كه به احتمال دوم متمايل شويم . دوم : آنكه فرمود : احتمال دوم با اصول مذهب موافق است . در تقرير آن مىتوان گفت يكى از اصول و قواعد مسلّمه اماميّه حرمت ربا است در حالى كه معامله مزبور ( مثلا بيع دو مد خرما با دو در هم در مقابل يك مد و يك درهم ) از نظر علماء اين مذهب صحيح است پس وجه صحّت اين معامله و توافقش با اصل مذهب اينست كه بگوئيم هركدام از اجناس منصرف بمخالف خود در جنس هستند و لازمه آن اين است كه در صورت تلف يكى از اجناس فقط معامله آن با مقابلش باطل باشد و از اين حكم كشف مىكنيم قائل باحتمال دوم كلامش با اصول مذهب موافق است زيرا اين قائل قطعا معامله مزبور را از طريق [ كل ينصرف الى مخالفه ] كه وفق كامل با قاعده مذهب اماميه دارد تصحيح نموده بخلاف قائل به احتمال اول كه نمىتوان از حكم به بطلان تمام بيع چنين امرى را كشف و استظهار نمود . سوم : فرمود احتمال دوم موافق با اصل بيع است .