حال اگر منكر مدعى اينمعنا شد از فرموده مصنف چنين استفاده مىشود كه در سه صورت وظيفه وى اين است كه قسم خورده و رها مىشود : الف : آنكه بيّنه و عادلى كه از باطن امر وى مطّلع است او را تصديق كند و بدين وسيله براى قاضى صدق گفتارش ثابت گردد . و منشاء اطلاع بيّنه اين است كه در خلوت و جلوت او را مراقب بوده و در ضمن آزمايشهاى عديده ملاحظه نموده كه وى بر سختى و دشواريهاى فقر چنان تحمل و صبر مىنمايد كه عادتا شخص صاحب مال خود را نمىتواند حاضر به تحمل آن كند لذا از اين طريق و بدين وسيله قرائن فقر و علائم تنگدستى براى او ظاهر شده و مطمئن به معسر بودن وى شده است البته ناگفته نماند كه شهادت بيّنه به اعسار در صورتى مسموع است كه شهادت به اثبات دهد يعنى بگويد كه وى معسر و بىچيز است نه اينكه صرفا شهادت دهد كه او مال ندارد . ب : آنكه طرف مخاصم يعنى مدعى ويرا در معسر بودن تصديق كند . ج : آنكه مورد نزاع اصلا امر مالى نباشد ، بلكه مثلا جنايت و اتلافى بوده كه موجب اثبات مال شده مثلا مدعى گفته دابه من را او تلف كرده و وى نيز به آن اقرار كرد و در وقت مطالبه قيمت دابه مدعى اعسار شد در اينجا قول وى را در اعسار پذيرفته زيرا اصل اين است كه او مالى نداشته باشد بخلاف مواردى كه مورد