علت اين است : ميّت براى جواب و دفاع از خود زبان ندارد پس حاكم لازم است در شهادت بر او احتياط نموده از مدعى علاوه بر بيّنه قسم نيز بخواهد و دراين سه نيز محتمل است بگوئيم اگر ايشان در مجلس قضاء با داشتن شرط كمال حاضر مىشدند چه بسا در مقابل مدعى جواب مىدادند كه ما دين را وفاء نموده يا او از حقّش ما را ابراء كرده است ولى چون اين شرط را فاقد بوده همچون ميت زبان دفاع از خود نداشته لاجرم مدعى به بيّنه به تنهائى نمىتواند اكتفاء كند ، بلكه علاوه بر آن قسم نيز بايد بخورد . لازم بيادآورى است : حمل حكم اين سه بر حكم ميّت نه از باب قياس بوده تا مورد اشكال قرار گيرد بلكه از اين جهت است كه علت منصوصه در هردو مسئله جارى و سارى بوده و بدين ترتيب طريق اين دو مسئله متحد و با هم يكى مىباشد . اشكال شارح ( ره ) مرحوم شارح در مقام انتقاد و اشكال مىفرماين : اين دو مسئله را نمىتوان با هم قياس نمود چه آنكه طريقشان آنطور كه ذكر شد متحد نيست و بين آنها فرق واضح و روشنى وجود دارد و آن اين است كه ميّت اساسا در دنيا داراى زبان دفاع از خود نمىباشد نه در موقع حكم حاكم و نه در آينده ولى در اين سه اينطور نيست زيرا ايشان اگرچه نسبت به زمان قضاء همچون او نميتوانند