شرح و اذا بنيته للمفعول : ضمير در « بنيته » به فعل ماضى اجوف از ثلاثى مجرّد برمىگردد . من الجميع : يعنى ماضى چه از باب « فعل » مفتوح العين بوده و چه از باب « فعل » مكسور العين و چه از باب « فعل » مضموم العين باشد و نيز چه اجوف واوى بوده و چه اجوف يائى . فقلت صين : در اصل صون بود كسره واو را بماقبل داده و حركت آن را حذف كرديم سپس واو ماقبل مكسور به « ياء » قلب گرديد . و اعتلاله بالنّقل و القلب : ضمير در « اعتلاله » به صين راجع بوده و مقصود اينستكه عمليّات واقع بر « صون » كه منجر به تبديلش به « صين » شده دو چيز است : الف : نقل و آن نقل حركت واو به صاد بوده . ب : قلب و آن عبارتست از قلب واو به ياء . و بيع : در اصل بيع بود كسره بر ياء ثقيل بود بماقبل داده و حركت ماقبل را حذف نموديم . و اعتلاله بالنّقل : ضمير در « اعتلاله » به بيع برگشته و مقصود آنست كه تنها يك عمل در « بيع » صورت گرفت تا به صورت « بيع » درآمد و آن عبارتست از نقل حركت ياء به باء . و اعتلالهما بالنّقل : ضمير در « اعتلالهما » به يصون و يبيع برمىگردد و مقصود اينستكه : اصل ايندو « يصون » و « يبيع » بوده ضمّه بر واو و كسره بر ياء ثقيل بود بماقبل دادند « يصون » و « يبيع » شد پس در ايندو تنها يك عمل نقل واقع شده .