قواعد و احكام تصغير براى تصغير احكام و قواعد بسيارى است كه ما عمده آنها را بيان ميكنيم : 1 - اسماء ثلاثى را اگر بخواهيم مصغّر كنيم قاعده اينستكه حرف اوّل آنها را ضمّه داده و حرف دوّم را فتحه ، سپس بعد از حرف مفتوح يائى ساكن درآوريم چنانچه در تصغير رجل ، رجيل ميگوئيم . 2 - اسماء غير ثلاثى را اگر بخواهيم مصغّر كنيم قاعده اينستكه حرف اوّل آنها را ضمّه داده و حرف دوّم را فتحه و سپس بعد از حرف مفتوح يائى ساكن درميآوريم و بعد از ياء را لازم است مكسور كنيم مثلا در تصغير جعفر و عصفور و سفرجل ، جعيفر و عصيفر و سفيرج ميگوئيم . و از اين قاعده ( لزوم كسره بعد از ياء ) چند مورد استثناء شده است : الف - كلماتى كه آخر انها تاء تأنيث باشد چنانچه حرف مزبور مفتوح يا مضموم بوده موقع تصغير مكسور نمىكنيم مانند مدرسة كه مصغّر آن مديرسة مىشود . ب - كلماتى كه آخر آنها الف مقصوره يا ممدوده باشد مانند حبلى و حمراء و صحراء كه در تصغير آنها حبيلى و حميراء و صحيراء ميگوئيم بدون اينكه بعد از ياء را كسره دهيم . ج - كلماتى كه آخر آنها الفى باشد كه شباهت داشته باشد بالف مقصوره يا ممدوده كه در اين نوع كلمات بين علماء صرف دو قول است : اوّل - بعضى آنها را الف تأنيث دانسته و احكام آن را بر آن جارى كرده فلذا موقع تصغير بعد از ياء را كسره نداده‌اند مانند علقى و ذفرى كه عليقى و ذفيرى گفته‌اند .