سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

17

اساس الصرف (مشتمل بر امهات مسائل علم صرف) (فارسى)

و امّا اوزان غير قياسى از ثلاثى عبارتند از مصادريكه براى ضبط آنها قاعده‌اى در دست نيست بلكه هرطوريكه از اهل لسان رسيده باشد ما بايد تابع باشيم . اوزان مصادر غير ثلاثى 1 - افعال مصدر است براى هرفعل ثلاثى لازميكه بخواهيم آن را متعدّى كنيم مانند : كرم زيد كه اكرام مىشود « احسان كردن » . 2 - تفعيل : مصدر است براى هرفعل ثلاثى لازميكه بخواهيم آن را متعدّى كنيم مانند : خرج زيد كه تخريج « خارج كردن » مىشود . 3 - مفاعله : مصدر است براى هرفعل ثلاثى چه لازم و چه غير لازم كه بخواهيم از آن معناى طرفينى استفاده كنيم مانند : ضرب زيد كه مضاربه « زد و خورد كردن » مىشود . 4 - انفعال : مصدر است براى هرفعل ثلاثى چه لازم و چه غير لازم كه بخواهيم از آن معناى مطاوعه « قبول كردن فعل » را استفاده كنيم مانند : كسر زيد الكأس « زيد كاسه را شكست » كه انكسار « قبول شكستن » مىشود . 5 - افتعال : مصدر است براى هرفعل ثلاثى چه لازم و چه غير لازم كه بخواهيم از آن مطاوعه را استفاده كنيم مانند : جمع زيد مالا « اندوخت زيد مال را » كه اجتماع « جمع شدن » مىشود . 6 - تفاعل : مصدر است براى هرفعل ثلاثى چه لازم و چه غير لازم كه بخواهيم از آن معناى اشتراك در كارى را استفاده كنيم مانند قتل زيد عمرا « كشت زيد عمرو را » كه تقاتل « شركت دو نفر در قتل يكديگر » مىشود .