نيست ؛ و در كنجكاوى بررسى آن براى فهميدن و شناخت ابعاد آن كوتاهى نورزيد و به پديده‌ها ، اوصاف و حقايق زيادى در بارهء آن و ابعاد آن احاطهء علمى پيدا كرد . امّا در فهم سرشت شاعر ناتوان ماند و اين پرسشها در برابر او خودنمايى مىكنند : چرا اين يكى شاعر است و آن ديگرى نيست ؟ طبيعت شاعر چگونه است ؟ چرا طبيعت او از طبيعت ديگرى جداست ؟ و او ، بدون اين كه قانع شود به پاسخ صحيح و ثابت دست يافته ، به آنها پاسخ مىگويد و يا همين سخن را در پاسخ او بيان مىكند . اين چنين است وضع او در بررسى آهنگ جادويى ، نقّاشى خيره‌كننده و هر گونه آفرينش و نوآورى . ما با پژوهشگران و گروهى از دانشمندان و فقيهان اختلاف نخواهيم داشت كه وحى و الهام ، گويى هر دو از يك منبع و از يك طبيعت متجلّى مىشوند . امّا در برخى از ويژگيها به هم شبيه و در برخى ديگر اختلاف دارند . شباهت آنها در اين است كه هر دو براى انسانى خاص امر مبهمى را روشن مىنمايند كه به فكر و خيال ديگر مردم خطور نكرده است . امّا تفاوت آنها در اين است كه وحى منشأيى مشهور و كيفيّتى روشن دارد كه از جانب خداوند به سوى پيامبران و رسولان برگزيدهء او فرستاده مىشود . امّا الهام ، كشف چيزى و حضور در ذهن است كه شخص ملهم نمىداند از كجا و چگونه آمده است . شايد براى ما ساده باشد كه بگوييم و بر ديگران هم ساده باشد كه به گفته‌هاى ما اعتقاد پيدا كنند كه ، پژوهش در طبيعت الهام و بررسى اعمالى كه از بهره‌هاى آن است ، براى ما آشنا باشد و اعتقاد به وجود وحى را براى ما آسان مىنمايد ؛ و در بارهء فهم ، ادراك و احاطه به مقدار اندكى از طبيعت آن سخن نمىگوييم . چون هيچ راهى به اين اشيا با وجود الهام وجود ندارد ، پس با وحى كه پيشرفته‌تر و دشوارتر است چگونه خواهد بود ؟ در فضيلت و منزلت الهام همين بس كه پژوهش در آن و بررسى دستاوردهاى آن - يعنى اعمال و تجربه‌هاى ناشى از آن - ما را به قبول وحى و آسان كردن اعتقاد به آن رهنمون مىشود . براى اين كه لذّت سخن در باب الهام ما را به چيز ديگرى غير از بحث مورد نظرمان - كه تأكيد بر وحى است - نكشاند ، ترجيح داده‌ايم تا راه سختى را پيش گيريم و آن توجّه به سخن بزرگان غرب ( نويسندگان و شاعران ) ، آنهايى كه علاقهء سختى دارند تا تجربهء خود در باب نوآورى بدون شك و اغراق‌گويى و همراه با آگاهى ، بدون گفتن سخنان بيهوده و