أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ « 1 » و رحم ، پدر و فرزندان را زير پرچم واحد جسمانى گرد مىآورد كه نسلهاى بعدى تحت تأثير آنچه كه در نسلهاى پيشين تأثير گذاشت ، قرار مىگيرند . » در بين عربها رايج است كه فرزند راز پدرش مىباشد ؛ كه بار ديگر به روشن شدن موضوع كمك مىنمايد . و به هيچ وجه جايز نيست كه به كمال ذات خداوندى ظلم نسبت داده شود و يا اجازهء ظلم به دست يكى از بندگانش . چنان كه علّامه طباطبايى در تفسير سورهء شعراء مىگويد : خداوند سبحان حكم مطلق و فراگيرى بر اشياء ، از تمامى جهات وجودى آنها دارد ؛ كه به خاطر تكيهء آنها به اوست بى آن كه از او بى نياز باشند و يا بدون او استقلال داشته باشند ؛ و او هر تصرّفى در آنها مىتواند ، بكند ، چه خوششان بيايد و چه بدشان ، چه به آنها سود برساند و يا ضرر . اصلا از باب ظلم نيست ، بلكه آن عين عدالت است ؛ يعنى ظلمى در كار نيست . او هرچه بخواهد مىكند ، و هرچه اراده كند ، حكم مىكند . همهء اينها به حسب تكوين است و به خاطر حكمتى است كه بندگانش توان اطّلاع از آن را ندارند ، جز آنهايى كه خودش پسنديده است و براى پذيرش امانت اين آگاهى برگزيده است . در قرآن تعريف دقيق و استوارى از ظالمان شده است كه ذات آنها را به تصوير مىكشد و ويژگى آنها را آشكار مىسازد . فرموده است : أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ « 2 » ؛ الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ يَبْغُونَها عِوَجاً وَ هُمْ بِالْآخِرَةِ كافِرُونَ « 3 » . و مىفرمايد : وَ الْكافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ « 4 » . ويژگى ظالمان اين است كه آنها به راه روشن و فراخى كه خداوند مشخص نموده و براى بندگانش وضع كرده ، نمىروند ؛ بلكه همچون مانعى بزرگ در برابر آنهايى كه قصد پيمودن اين راه را دارند ، قرار مىگيرند . و بيش از اين عمل مىكنند و مردم را نيز به پيروى از

--> ( 1 ) - شورى ( 42 ) آيهء 30 : و هر [ گونه ] مصيبتى به شما برسد ، به سبب دستاورد خود شماست . ( 2 ) - هود ( 11 ) آيهء 18 : هان ! لعنت خدا بر ستمگران باد ! ( 3 ) - همان ، آيهء 19 : همانان كه ( مردم را ) از راه خدا باز مىدارند و آن را كج مىشمارند و خود ، آخرت را باور ندارند . ( 4 ) - بقره ( 2 ) آيهء 254 : كافران خود ستمكارانند .