نمىشود ، بلكه از حدود الهى تجاوز نموده ، چون به خود ظلم كرده است . راغب به نقل از برخى از حكيمان نقل مىكند كه ظلم سه نوع است : 1 - ظلم بين انسان و خداوند ، كه بزرگترين آن كفر و شرك و نفاق است . لذا فرمود : وَ الْكافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ « 1 » ؛ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ « 2 » ؛ أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ « 3 » ؛ وَ الظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً « 4 » . كه همين را قصد كرده است . و در آيات بسيارى فرمود : فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ « 5 » ؛ وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً * « 6 » . 2 - ظلم بين خود و ديگران ، كه در اين آيات همين را قصد كرده است : وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها « 7 » ؛ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ « 8 » ؛ إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ « 9 » ؛ وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً « 10 » . 3 - ظلم به خود : فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ « 11 » ؛ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ « 12 » ؛ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ « 13 » ؛ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ « 14 » . يعنى از ستم‌كنندگان به خودشان . همهء اين سه معنا در حقيقت ظلم به نفس است ، چون انسان در اوّلين چيزى كه قصد ظلم مىكند ، در حقيقت به خودش ظلم كرده است ؛ پس بنابراين ظالم هميشه آغازگر ظلم است . لذا خداوند

--> ( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 254 : و كافران خود ستمكارانند . ( 2 ) - لقمان ( 31 ) آيهء 13 : به راستى شرك ستمى بزرگ است . ( 3 ) - هود ( 11 ) آيهء 18 : هان ! لعنت خدا بر ستمكاران باد ! ( 4 ) - انسان ( 76 ) آيهء 31 : و براى ظالمان عذابى پر درد آماده كرده است . ( 5 ) - زمر ( 39 ) آيهء 32 : پس كيست ستمگرتر از آن‌كس كه بر خدا دروغ بست . ( 6 ) - أنعام ( 6 ) آيات 21 ، 93 و 144 : و كيست ستمكارتر از آن‌كس كه بر خدا دروغ بسته . ( 7 ) - شورى ( 42 ) آيهء 40 : و جزاى بدى ، مانند آن بدى است . ( 8 ) - همان ، آيهء 40 : به راستى ، او ستمگران را دوست نمىدارد . ( 9 ) - همان ، آيهء 42 : راه [ نكوهش ] تنها بر كسانى است كه به مردم ستم مىكنند . ( 10 ) - إسراء ( 17 ) آيهء 33 : و هركس مظلوم كشته شود . ( 11 ) - فاطر ( 35 ) آيهء 32 : پس برخى از آنان بر خود ستمكارند . ( 12 ) - نساء ( 4 ) آيهء 64 : وقتى به خود ستم كرده بودند . ( 13 ) - بقره ( 2 ) آيهء 231 : و هركس چنين كند ، قطعا بر خود ستم نموده است . ( 14 ) - انعام ( 6 ) آيهء 52 : و از ستمكاران باشى .