صالح عضيمة (مترجم: سيد حسين سيدى)

354

معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى)

عبادت را برپا و آداب و رسوم مختلفى را اجرا مىكردند كه به نظر آنها اجازهء عوامل ايجادكننده بر عبادت را مىداد . در داستان ابراهيم ( ع ) ، كه در سوره أنعام آمده ، نمونهء روشنى است بر اين كه قوم او در كنار پرستش بتها ، به تقدّس يا عبادت زهره و خورشيد و ماه اشاره مىكردند ؛ و آن‌گاه وى اعتقاد آنها را در معرض آزمون قرار داد . و يك بار رويش را از جانب ستاره و بار ديگر از جانب ماه و بار سوم از جانب خورشيد برگرداند و به انديشيدن ادامه داد و دريافت كه حركت هريك از اين كرات سه‌گانه و طلوع و غروبشان دليلى است بر اين كه آنها آفريدگارى دارند كه آنها را به حركت وامىدارد و در آنها تصرّف مىكند و موجب ظهور و پنهان شدن آنها مىگردد . در نتيجه ، اعتقاد قومش را رد كرد و اعلام داشت كه آن عقيده عين گمراهى است . علّامه طباطبايى دربارهء اين قصّه مىگويد : « در اين كلام اشاره‌اى است به اين كه ، آن‌جا قومى بودند و مثل ستارگان به ربوبيّت ماه - چنان كه در آيهء بعدى چنين است - بعد از خورشيد قائل بودند : يا قَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ « 1 » . و خالى از دلالت بر مثل آن نيست . » صوفيان داستان ابراهيم ( ع ) و آنچه را كه براى او رخ داد ، به منزلهء رمزى براى سالك در تكامل شناخت خداوند ، از استدلال به وصل و كشف مىدانند ؛ كه البتّه چندان از حق دور نيست . قرآن دربارهء ملكهء سبأ و ملّت وى مىگويد : وَجَدْتُها وَ قَوْمَها يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللَّهِ « 2 » . و از صابئين ياد مىكند كه به پرستش ستارگان گرايش داشتند و در جاى جاى زمين پراكنده بودند ولى بيشتر آنها در حرّان سكونت داشتند . در قرآن دليلى در دست است كه برخى از مشركان خورشيد و ماه را مىپرستيدند . مىگويد : وَ مِنْ آياتِهِ اللَّيْلُ وَ النَّهارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لا لِلْقَمَرِ وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ « 3 » . علّامه طباطبايى معتقد است : « عموم بت‌پرستان خورشيد و ماه را تعظيم مىكردند ، هرچند بنابه آنچه كه گفته شده ، جز صابئين آن دو را نمىپرستيدند . »

--> ( 1 ) - أنعام ( 6 ) آيهء 78 : اى قوم من ! من از آنچه [ براى خدا ] شريك مىسازيد بيزارم . ( 2 ) - نمل ( 27 ) آيهء 24 : او و قومش را چنين يافتم كه به جاى خدا براى خورشيد سجده مىكنند . ( 3 ) - فصّلت ( 41 ) آيهء 37 : و از نشانه‌هاى [ حضور ] او شب و روز و خورشيد و ماه است ؛ نه براى خورشيد سجده كنيد و نه براى ماه ، و آن خدايى را سجده كنيد ، كه آنها را خلق كرده است . اگر تنها او را مىپرستيد .