صالح عضيمة (مترجم: سيد حسين سيدى)
240
معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى)
مُؤْمِنِينَ « 1 » ؛ يعنى از شيطان فرمان مبريد ، بلكه از خداوند فرمان بريد . گفته مىشود : حقّ آنها را به تمامى نداديم ؛ يعنى حقكشى كرديم كه لازمهء آن ترس است . خيفة ، حالتى است كه انسان مىترسد . در قرآن آمده است : فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسى قُلْنا لا تَخَفْ « 2 » . و به جاى خوف هم به كار رفته است : وَ الْمَلائِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ « 3 » ؛ و تَخافُونَهُمْ كَخِيفَتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ « 4 » ؛ يعنى همچون ترس شما . تخصيص لفظ خيفه براى اين است كه خوف آنها حالتى است پايدار . تخوّف ؛ يعنى ظهور خوف از انسان . فرموده است : أَوْ يَأْخُذَهُمْ عَلى تَخَوُّفٍ « 5 » . آنچه بيش از همه براى ما مهم است ، ترس از خداوند است ؛ پس پرهيز از محارم و اطاعت كردن ، همان اصول اوّليهاى هستند كه اصول نخستين بر آن مبتنى است و معانى ديگر ترس بر آن استوار است . شايد از مهمترين اين معانى ، هيبت و عظمتى است كه شخص مؤمن در مخلوقات و آفريدههاى خداوند احساس مىكند ؛ همچنين ترس و رهبتى است كه تمام وجودش را از آشكار شدن آيات بديع او دربر گيرد . شايد بهترين كلمه در معناى خائف - كه بيشترين دلالت و بهترين تفسير را دربردارد و صوفيان از معناى زلال آن برگرفتهاند و بنياد فكرىشان را بر آن استوار كردهاند - آن چيزى است كه در معانى الاخبار صدوق روايت شده است : « خائف كسى است كه ترس و رهبت ، زبان گفتار براى او باقى نگذاشته باشد . » اين سخن معانى نزديك و رايج ترس و معانى دور و بعيد آن را بيان مىكند . وى همچنين تفسير دقيق و جامعى از آيهء وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ « 6 » دارد كه نويسندهء
--> ( 1 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 175 : در واقع ، اين شيطان است كه دوستانش را مىترساند ؛ پس اگر مؤمنيد از آنان مترسيد و از من بترسيد . ( 2 ) - طه ( 20 ) آيهء 67 : و موسى در خود بيمى احساس كرد ، و گفتيم : مترس ! ( 3 ) - رعد ( 13 ) آيهء 13 : و فرشتگان [ جملگى ] از بيمش . ( 4 ) - روم ( 30 ) آيهء 28 : و همانطور كه شما از يكديگر بيم داريد ، از آنها بيم داشته باشيد . ( 5 ) - نحل ( 16 ) آيهء 47 : يا آنان را در حالى كه وحشت زدهاند فروگيرد . ( 6 ) - رحمن ( 55 ) آيهء 46 : و هركس را كه از مقام پروردگارش بترسد دو باغ است .