دور مىگردد . چه خوب گفته است آن كه گفته : « حسود از مجالس تنها مذمّت و ذلّت مىبيند ، از فرشتگان لعنت و دشمنى ، از خلق ضرر و غم ، هنگام تنهايى ترس و دلهره و در قيامت رسوايى و عذاب . » سخنى منسوب به اعرابى است كه مىگفت : « ظالمى شبيه‌تر به مظلوم از حسود نديدم ، كه نعمت براى توست ، ولى عذاب براى اوست . » پيامبر ( ص ) فرمود : « براى نعمتهاى خداوند دشمنانى است . پرسيدند : چه كسانى هستند ؟ فرمودند : آنهايى كه به مردم به خاطر فضل نعمت خداوند كه به آنها بخشيده است ، حسادت مىورزند . » اين حديث بيانگر آن است كه حسود ، دشمن نعمت خداوند است تا دشمن صاحب نعمت . او از حكمت خداوندى بىخبر است ؛ چون خداوند سبحان به كسى نعمت نمىدهد ، مگر به خاطر حكمتى ؛ و محروم نمىسازد ، مگر به‌خاطر حكمتى براى حسادت رذيلت و عيبى نيست ؛ جز دشمنى ورزيدن بدون علّت با نعمت و فضل خداوند بر بندگان مستحق ، و جهل و بىخبرى از حكمت خالق حكيم . براى حسود اين شاهد صريح و بازدارنده كافى است تا به اين صفت توصيف نگردد . بدون شك ، سخن ابن سيرين تعليل استوارى است براى حسادت نورزيدن . او مىگويد : « بر احدى به خاطر مال دنيا حسادت نمىورزم ؛ چون اگر از بهشتيان باشد ، چگونه بر او به خاطر دنيا حسادت ورزم ، در حالى كه دنيا حفره‌اى است در بهشت ؟ و اگر از اهل دوزخ باشد ، چگونه بر او به خاطر امر دنيوى حسادت ورزم ، در حالى كه او به جهنم مىرود ؟ » در كافى از پيامبر ( ص ) روايت شده است كه فرمودند : « خداوند عزّ و جل به موسى بن عمران فرمود : اى پسر عمران ! بر مردم به خاطر نعمت من كه به آنها مىرسد ، حسادت مكن و به آن چشم مدوز و خود را به رنج ميفكن ؛ چون حسود به خاطر نعمت من ؛ كه ميان بندگانم تقسيم كردم ، خشمگين است ؛ و هركس چنين باشد ، من از او و او از من نيست . » غزّالى در احياء ، بخشى از اين سخن را با استناد به زكريّاى پيامبر آورده است . از معانى قابل توجّه اين كه : حسادت بر رواج ويرانى در جامعه به ابزار متنوّع كمك مىكند ؛ از جمله اين كه تأثير او بر جان حسودان كه درشتخو مىگردند و بد معاشرت ، و در رفتار به انحراف كشيده مىشوند و بر ايمانشان تأثير مىگذارد ؛ و چه بسا حسد آنها را به كفر سوق دهد . همهء اين معانى در حديث پيامبر ( ص ) تصريح شده است كه فرمود : « حسد ايمان را مىخورد ، چنان كه آتش