اين چنين است علم الهى در تجلّى : وجود ذات حق كه به صورتهاى حسّى ، خيالى ، مثالى ، عقلى و روحانى تجلّى مىكند ؛ كه اينها آيينه‌هاى تجلّى اويند بدون حلول : مانند ، تجلّى معانى و ظهور آنها به الفاظ . تنها يك وجود هست ؛ و به تعداد صورتهاى آن - يعنى آيينه‌هاى آن - متعدّد مىشود و ذات مطلق او و ذات مقيّد و مشخّص او را با برخى از اسمهاى آن مىبينند . همان گونه كه شخص در برابر آيينه ، صورتش براى او به حسب صفاتى كه در آيينه دارد ، ظاهر مىشود ؛ و او غير از آن صفات در ذات و صفاتش مىباشد . همچنين است علم الهى ؛ حق به صورتهايى كه آيينه‌هاى او هستند و به حسب استعداد آن صورتها و آنچه كه اعيان ثابتهء آن در همه صفات و احوال به او مىبخشند ، متجلّى مىشود . چنان كه شخص در برابر آيينه هر گاه دست راستش را بلند كند ، تصوير در آيينه دست چپش را بلند مىكند و برعكس . گو اين كه به شخص در برابر آيينه مىگويى : « اگر وجودم در مقابل توست و من عين تو نيستم ؛ و اگر عين تو باشم تفاوتى با تو ندارم و من غير تو نيستم ؛ و اگر غير تو باشم به حركت تو حركت نمىكنم . » چنين است علم الهى ؛ وجود ذات آن است كه به صورتهاى ظاهر آن به حسب استعدادهاى آن و قابليّتهاى ظهور آثار آن ، وجود ذات متجلّى مىشود . من اگر بر صورت تو باشم ، پس من تو نيستم و تو من نيستى ؛ چون تو مطلقى و من مقيّد و من غير تو نيستم ؛ چون اگر توجّه تو به عين ثابت معدوم نبود ، من بين تو و آن ( صورت ) ظاهر نمىشدم . قشيرى در رسالهء قشيريه مىگويد : « عوام در پوشش پنهانند ، و خواص در دوام تجلّى . » يعنى عامهء گروه صوفيان نمىتوانند به مرحلهء كشف برسند ؛ و حقّ آنهاست كه در استتار و حجاب بمانند تا استعداد آنها به درجه‌اى كه با آن مىتوانند سرآغازهاى انوار او را تحمّل كنند ، برسد . امّا خواص ، كسانىاند كه از قدرت دريافت و پذيرش بهره‌مندند ؛ آنها هميشه در كشف دائم زندگى مىكنند . در خبر آمده است : « خداوند هر گاه بر چيزى تجلّى كند ، آن چيز خاشع او مىشود . » و آنها هميشه در حالت خشوع دائم به سر مىبرند كه خروج از آن ممكن نيست . قشيرى همچنين مىگويد : « پنهانى براى عوام عقوبت است و براى خواص رحمت ؛ چون اگر آنچه كه بر آنها پنهان مىماند آنها را به مكاشفه نرساند ، در برابر چيرگى حقيقت نابود خواهند شد . امّا همان گونه كه براى آنها آشكار مىشود ، بر آنها پنهان مىماند . » اين