پديدارى نگاشته‌هايى ارزشمند به نام « غريب القرآن » و « وجوه و نظائر » و « مفردات القرآن » و . . . انجاميد . كم‌كم « غريب الحديث » هم به جرگهء اين نگاشته‌ها پيوست . اين رشته از نگارشها براى يارى رساندن به درك بهتر زبان وحى و آيه‌هاى قرآنى كارساز افتاد ، و چه بسا براى كسانى كه تازى زبان مادرىشان بود ولى از دريافت معانى پيچيده و ديرياب قرآن فرو مىماندند ، بسيار كارگشا مىنمود تا چه رسد به مسلمانانى كه از رم ، حبشه ، ايران و ديگر سرزمينها به اسلام مىگرويدند و با زبان تازى آشنايى نداشتند و ناگزير زبان وحى را به عنوان زبان دوم ياد مىگرفتند . نويسندگان و مفسّران در كتابهاى تفسيرى به شرح واژگان و تعبيرها و استعاره‌ها ، مجازها و سيماهاى بلاغى و اعجازى قرآن مجيد مىپرداختند ، ولى پيوسته كتابها و رساله‌هاى جداگانه‌اى در واشكافى واژگان پيچيده و تعبيرهاى دشوار يا ديرياب قرآن مىنگاشتند . اين كار از همان آغاز اسلام به بارنشست . كشورگشايىهايى كه پس از پيامبر اسلام ( ص ) انجام گرفت ، به همراه گروش انبوه ناعربان به دين نوين - اسلام - انگيزه‌اى بود در پديدارى نگاشته‌هايى جداگانه در رشتهء واژه‌شناسى و ريشه‌شناسى زبان وحى . كتابهاى « غريب القرآن » از اين‌جا شكوفا شد . پيشين‌ترين نگاشته‌اى كه در غريب القرآن به ما رسيده از ابن عبّاس است كه به ترتيب سوره‌هاست . اين كتاب معناى دويست واژهء دشوار و ديرياب قرآن را دربر دارد و در پاسخ به پرسشهاى نافع بن ازرق ( م : 65 ق . ) سامان يافته است . بيش از 85 كتاب و رساله زير عنوان « غريب القرآن » نگاشته شده است ؛ افزون بر اين ، با عنوانهاى « قاموس القرآن » ، « مفردات » ، « لسان التنزيل » ، « لغة القرآن » ، « مشكلات القرآن » ، « معجم القرآن » ، « وجوه القرآن » ، « فرهنگ لغات قرآن » ، « معانى القرآن » ، « الوجوه و النظائر فى القرآن » و . . . . بيش از 285 نگاشته پديد آمده است « 1 » .

--> ( 1 ) - بنگريد : زيد بن علىّ الحسين : تفسير غريب القرآن ، تحقيق محمد جواد الحسينى الجلالى ، ( قم : مكتب الاعلام اسلامى ، الطبعة الاولى 1414 ق . / 1372 ه . ش . ) ، مقدمه ، صص 64 - 95 .