هر كس با چشمش نشانه‌ها را درك كرد ، با بصيرتش به ماوراى آن راه مىيابد . پس آثار حركت در راه ، نشانهء روندگانى چون انسان و غير انسان است و وجود سبزه و علف و درخت در مكانى ، نشانه‌هايى دالّ بر وجود آب است . ذيل معناى علامت ، شاهد و برهان هم جاى مىگيرد و آيات در اين باره فراوان است ، مانند : أَ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً أَنْ يَعْلَمَهُ عُلَماءُ بَنِي إِسْرائِيلَ « 1 » ، وَ قالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ « 2 » ، إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ « 3 » ، إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ « 4 » ، إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ « 5 » . امّا معنايى كه در قرآن بر كلمهء « آيه » غالب است ، همان معجزه است ؛ و مراد از آن ، كارى است كه هيچ كس نمىتواند آن را بياورد . به عبارت ديگر ، معجزه از حدود مخلوق تجاوز مىكند و اگر براى مخلوقى درست باشد كه از او معجزه صادر شود ، به قدرت و اذن خالق است . و خالق ذاتا بر هر چيزى قدرت دارد ؛ و مخلوق هم ذاتا از هر چيزى عاجز است . به نظر بعضى ، معجزه امرى است خارق العاده يا خارج از امر عادى ؛ يعنى قانون عليّت . در اين تعريف ، به يك جهت ؛ يعنى جهت مخلوق بودن ، نظر شده است ؛ يعنى مخلوقى كه از امور عادى و آشناى پيرامون خود خارج باشد و در حوزهء علم و معرفت وى درنيايد ، معجزه ناميده مىشود ؛ بىآن‌كه بيان كند هر چيزى كه در زمان و مكان رخ مىدهد ، خود يكى از معجزات آشكار است و خوب نيست از جهت خالق معجزه ناميده شود ، چون او ذاتا قادر است و چيزى وى را عاجز نمىكند و با حكمت الهى توصيف‌ناپذير هر چه بخواهد مىكند . وقتى كه ما به جهت مخلوق توجّه كرديم و مقرّر داشتيم آنچه كه از حوادث خارق العاده واقع شود ، معجزه است ؛ چيزى كه به انكار يا نفى فرابخواند وجود ندارد ، چون

--> ( 1 ) - شعراء ( 26 ) آيهء 197 : آيا براى آنان اين خود دليلى روشن نيست كه علماى بنى اسرائيل از آن اطلاع دارند . ( 2 ) - بقره ( 2 ) آيهء 248 : و پيامبرشان بديشان گفت : در حقيقت نشانهء پادشاهى او اين است كه ، آن صندوق به سوى شما خواهد آمد . ( 3 ) - عنكبوت ( 29 ) آيهء 44 : قطعا در اين براى مؤمنان عبرتى است . ( 4 ) - نحل ( 16 ) آيهء 11 : قطعا در اينها براى مردمى كه انديشه مىكنند نشانه‌اى است . ( 5 ) - نحل ( 16 ) آيهء 67 : قطعا در اينها براى مردمى كه تعقّل مىكنند نشانه‌اى است .