درخواست آنان تأمين امنيت كشتىها و كاروانهاى تجارتىشان بود . در آن معاهده تصريح شد كه هر كسى فتنه‌انگيزى كند گرفتن مالش حلال است . « 1 » از سوى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم براى مردمان « جرباء » و « أذرُح » نيز معاهده‌اى نوشته و قرار بر آن شد تا در برابر گرفتن تأمين از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در رجب هر سال ، يكصد دينار به آن حضرت بپردازند . « 2 » مانند اين نامه براى مردم « مقنا » نيز كه در نزديكى أيله ساكن بودند ، نوشته شد . يك نكته جالب در اين نامه آن بود كه والى شما از ميان خودتان يا « اهل رسول الله » خواهد بود . « 3 » بنا به نقل برخى منابع ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از تبوك نامه‌اى به قيصر - و محتملًا حاكم شامات - نوشتند و او را دعوت به پذيرش اسلام يا پرداخت جزيه كردند . « 4 » بدين ترتيب رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ضمن غزوهء تبوك توانست تا با قبايل عرب مسيحى نواحى جنوبى شامات ارتباط برقرار كرده و معاهداتى را از موضع برتر با آنان امضا كند . امكان نفوذ اسلام در قبايل عرب آن نواحى زمينهء فراوانى داشت ، زيرا على رغم نيرومندى مسيحيت براى قرنها در آن نواحى ، اعراب به صورت طبيعى خود را تحت سلطهء روميان مىديدند . اين مىتوانست واكنش مثبتى را در آن ديار به نفع اسلام بوجود آورد . مىدانيم كه بعدها نيز ، صرف نظر از قدرت نظامى روميان بر اعراب ، آن نواحى در برابر دين اسلام و پذيرش آن ، مقاومت بسيار محدودى داشتند . « 5 » گسترش اسلام در جزيرة العرب در سال نهم و دهم پس از فتح مكه ، اسلام به سرعت در قبايل عربى و اعرابى گسترش يافت . اكنون قريش كليددار حرم ، مسلمان شده و مكه تحت سلطهء اسلام در آمده بود . بنابر اين ، ديگر مشكل چندانى بر سر راه اسلام قبايل عرب وجود نداشت . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به بسيارى از سران قبايل مهم نامه نوشت و از آنان خواست تا اسلام را بپذيرند . بسيارى ديگر نيز تسليم شرايط جديد شده و عجالتاً اسلام را پذيرفتند . از برخى از آنها نقل شده كه وقتى ديديم همهء « وفود عرب » مسلمان مىشوند ، ما نيز براى اين كه به عنوان « شرّالعرب » شناخته

--> ( 1 ) . المغازى ، ج 3 ، ص 1031 ؛ السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 4 ، ص 526 ( 2 ) . المغازى ، ج 3 ، ص 1032 ( 3 ) . دربارهء آن نك : مكاتيب الرسول ، ج 1 ، ص 291 - 288 ؛ يك نامه مجعول نيز دربارهء اهل مقنا به رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم منسوب شده كه استاد احمدى - دامت افاضاته العاليه - در صص 294 - 292 ؛ مكاتيب ، دربارهء علائم جعلى بودن آن بحث كرده‌اند . ( 4 ) . الاموال ، ابوعبيد ، ص 22 ؛ به نقل از : مكاتيب الرسول ، ج 1 ، ص 116 ( 5 ) . توجه بدين نكته نيز مفيد است كه همان‌طور كه گذشت حجم عمدهء نامه‌هاى دعوت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به مسيحيان شامات ، مصر ، حبشه و روم بوده است .