مصرف اموال آن در اختيار رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بود . « 1 » آن حضرت سهم قابل توجهى از غنايم كتيبه را در اختيار فرزندان عبد المطلب قرار داد . « 2 » به نقل واقدى ، جُبَير بن مطعم و عثمان نزد آن حضرت آمدند و از اين كه به فرزندان عبد المطلب اين اندازه داده شده ، گله كردند . حضرت فرمود : فرزندان عبد المطلب نه در جاهليت و نه در اسلام از من جدا نشدند ، آنان در شعب [ ابى طالب ] همراه من بودند . « 3 » اموال كتيبه بنابه تقسيم رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در اختيار بنى هاشم بوده و بعدها ، عمر حاضر شد تا از درآمد آن به يتيمان آنان بدهد . ابن عباس مىگويد : ما نپذيرفتيم و گفتيم : تنها در صورتى كه همهء آن به ما واگذار شود قبول خواهيم كرد . « 4 » در اصل بنى هاشم اين اموال را سهم قطعى خويش مىدانستند . زمانى كه نجدهء خارجى از ابن عباس دربارهء خمس سؤال كرد او گفت : ما اين اموال را حق خود مىدانيم ، اما قوم ما از دادن آن به ما ابا كردند و ما صبر كرديم . « 5 » « فدك » يكى از مراكز يهوديان بود كه با منطقهء خيبر اندكى فاصله داشت . منطقهء مزبور كه اكنون سرزمينى آباد و « حائط » ناميده مىشود ، « 6 » در سمت جنوبى منطقهء خيبر قرار دارد . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم همزمان جنگ با خيبريان ، كسانى را به فدك فرستاد تا آنها را به اسلام دعوت كند . آنان قدرى صبر كردند تا سرنوشت خيبر را بدانند و پس از آن بود كه بدون هيچگونه درگيرى با رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مصالحه كردند . از آنجا كه منطقهء فدك بدون جنگ در اختيار رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم قرار گرفت ، همانند ديگر غنايم ميان مسلمانان تقسيم نشد و « خالصهء » رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم گرديد . « 7 » پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم فاطمه عليها السلام به استناد شهادت‌ام ايمن ، على بن ابى طالب عليهما السلام و فرزندانش بر اين كه فدك به آن حضرت واگذار شده از ابوبكر خواست تا آن را به وى باز پس دهد ، اما ابوبكر نپذيرفت . اين مشكل تا قرنها ميان خلفا و علويان وجود داشت و مأمون با استناد به شهادت افراد مذكور ، فقيهان عصر خويش را به دادن رأى به ملكيت فدك از سوى علويان تحريض كرد . « 8 » گرچه پس از مدتى متوكل آن را باز پس گرفت .

--> ( 1 ) . مكاتيب الرسول ، ج 2 ، ص 537 ( 2 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 108 ( 3 ) . المصنف ، ابن ابى شيبه ، ج 7 ، ص 393 ؛ المغازى ، ج 2 ، ص 696 ؛ البداية والنهايه ، ج 4 ، ص 200 ( 4 ) . المغازى ، ج 2 ، ص 697 ( 5 ) . احكام القرآن ، جصاص ، ج 3 ، ص 78 ( 6 ) . المعالم الاثيره ، ص 215 ( 7 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 353 ( 8 ) . تاريخ اليعقوبى ، ج 2 ، ص 469 ؛ ياقوت حى از آنچه بر فدك رفته آورده و اشاره به دستور مأمون براى بازگرداندن آن به اولاد فاطمه عليها السلام كرده است . نك : معجم البلدان ، ج 4 ، ص 240 ؛ براى آگاهىهاى بيشتر به كتاب شهيد صدر تحت عنوان « فدك در تاريخ » مراجعه فرماييد . و نيز نك : الاجهاد والنص ، ص 35 ؛ مكاتيب الرسول ، ج 2 ، صص 580 - 578