يهود براى كار از قلعه‌ها خارج مىشدند كه يكباره چشمشان به سپاه اسلام افتاد . « 1 » اين نشان مىدهد كه آنها آگاهى از آمدن سپاه نداشته و رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به دقت خبر حركت سپاه را پنهان نگاه داشته است . خيبريان براى حمايت غَطَفانىها به آنان قول دادند تا در صورت شركت‌شان در جنگ ، نيمى از محصول خرماى يك ساله خيبر را به آنان دهند . گفته شده كه آنها پس از شنيدن خبر حمله آماده شده و مرحله‌اى نيز جلو آمدند ، اما از آنجا كه براى خانواده‌هاى خود احساس خطر كردند بازگشتند . « 2 » در نقل واقدى آمده - البته در يك روايت - كه عُيَيْنه با سپاهش تا داخل يكى از قلعه‌ها نيز آمده بود و در آنجا سعدبن عباده وى را صدا كرده با او سخن گفت و پيشنهاد دادن خرماى يك سال خيبر را پس از فتح به او داد تا آنجا را ترك كند . عيينه نپذيرفت . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم سپاه اسلام را به سوى قلعه‌اى كه غطفانىها در آن بودند هدايت كرده و در آنجا بود كه آنها ناگهان براى خانوادهء خويش احساس خطر كردند و منطقه را ترك نمودند . « 3 » خيبر منطقهء وسيعى بود كه نخلستانهاى بيشمارى داشت . در آن منطقهء وسيع قلعه‌هاى چندى با فاصله از يكديگر بود كه آنها را حصن مىناميدند . « 4 » برخى از آنها به اندازه‌اى وسيع بودند كه چند قلعهء كوچكتر را در خود جاى داده بود . توان گفت كه گاه مجموعهء چند حصن يك حصن بزرگ را تشكيل مىداد . « نطات » نامى است كه بر چند قلعه شامل قلعهء ناعم ، حصن صعب بن معاذ و قلعة الزبير اطلاق مىشد . « 5 » چنان گفته شده كه حصن مرحب در داخل نطات بوده است . منطقهء نطات در نخستين مرحله مورد حملهء مسلمانان قرار گرفت . دومين منطقه كه مورد حمله قرار گرفت ، منطقهء شقّ بود كه شامل حصن ابَىّ و نزار بود . در جريان فتح نطات ، حصن صعب بن معاذ از قلعه‌هاى بسيار مستحكم بوده كه پس از سه روز بر روى مسلمانان گشوده شده است . « 6 » خود اين قلعه چند اطُم يعنى قلعه‌هاى كوچك داشته است . « 7 » اطم به خانهء بزرگ با ديوارهاى بلند قلعه مانند گفته مىشود .

--> ( 1 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 106 ؛ السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 2 ، ص 329 ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 5 ، ص 185 ( 2 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 330 ؛ المغازى ، ج 2 ، ص 650 ( 3 ) . همان ، ج 2 ، ص 651 ( 4 ) . اسامى حصون يهوديان به اين ترتيب است : القموص ، ابَىّ ، الاخبيه ، البُزاة ، الزبير ، السلالم ، الصعف ، الظهار ، الكتيبه ، المنزال ، ناعم ، النزار ، النطاة ، وجدة و وطيح . ( 5 ) . المغازى ، ج 2 ، صص 648 ، 658 ؛ شامى از حصن صعب چنين ياد كرده : حصن صعب بن معاذبن نطاة ؛ نك : سبل الهدى ، ج 5 ، ص 189 ( 6 ) . المغازى ، ج 2 ، ص 660 ( 7 ) . المغازى ، ج 2 ، ص 664