قريب » دانسته كه بيشترين مفسران خيبر را مصداق آن عنوان كرده‌اند . « 1 » به علاوه از غنايم فراوانى كه به دنبال آن نصيب مسلمانان شده ياد شده است : « خدا به شما وعدهء غنايم بسيار داده كه به دست مىآوريد ، و اين غنيمت را زودتر ارزانى داشت و شما را از آسيب مردمان امان بخشيد تا براى مؤمنان عبرتى باشد و به راه راست هدايتتان كند . و غنايم ديگر كه هنوز به آنها دست نيافته‌اند . هر آينه خدا به آن احاطه دارد و او بر هر كارى تواناست . » « 2 » در ادامه ، دربارهء صدق رؤياى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نيز سخن گفته شده : « لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُؤُسَكُمْ وَ مُقَصِّرِينَ لا تَخافُونَ فَعَلِمَ ما لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذلِكَ فَتْحاً قَرِيباً ، خدا رؤياى پيامبرش را به صدق پيوست كه گفته بود : اگر خدا بخواهد ايمن ، گروهى سر تراشيده و گروهى موى كوتاه كرده بىهيچ بيمى به مسجد الحرام داخل مىشويد . او چيزهايى مىدانست كه شما نمىدانستيد و جز آن در همين نزديكى فتحى نصيب شما كرده بود . » « 3 » اين آيه مربوط به فتح مكه است كه تعبير رؤياى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بود . آن فتح قريب نيز كه بنا به صراحت آيه پيش از ورود به مسجد بوده بايد اشاره به خيبر باشد . خداوند مجموعهء تحولات مربوط به صلح حديبيه تا فتح مكه را مقدمهء « فتح آشكار » و « فتح نزديك » عنوان كرده است . همانگونه كه اشاره شد ، جابر نيز مىگفت كه ما فتح مكه را جز از روز حديبيه نمىدانستيم . « 4 » از امام صادق عليه السلام نقل شده كه پس از گذشت مدتى از صلح ، اسلام چنان رشد يافت كه نزديك بود بر مكه مستولى شود . مسلمانان و مشركان درهم آميختند و اسلام در دلهايشان نفوذ كرد و در سه سال پس از آن - تا سال هشتم - عدهء بيشمارى مسلمان شدند كه خود بر جمعيت مسلمانان افزود . « 5 » واقدى مىگويد : جنگ مانع ميان مردم و سخن گفتن با آنها بود . زمانى كه جنگ به صلح تبديل شد ، هر كسى كمترين شعورى داشت و دربارهء اسلام چيزى مىشنيد مسلمان مىشد تا جايى كه برخى از سران شرك همچون خالد بن وليد و عمرو بن عاص نيز

--> ( 1 ) . مجمع البيان ، ج 9 ، ص 116 ( 2 ) . فتح ، 21 - 19 ( 3 ) . فتح ، 27 ؛ محتمل چنين مىنمايد كه بخشى از سوره فتح در بازگشت از حديبيه بوده - همانطور كه چنين گفته‌اند - و بخش ديگر پس از فتح مكه . ( 4 ) . اعلام الورى ، ص 61 ؛ مكاتيب الرسول ، ج 1 ، ص 285 ( 5 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 322 ؛ مجمع البيان ، ج 9 ، ص 109 ؛ ابن هشام پس از نقل سخن زهرى گويد : دليل درستى سخن زهرى اين است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در حديبيه با يك هزار و چهارصد نفر به مكه آمد اما در فتح مكه با ده هزار نفر به مكه آمد ؛ ابن هشام ، ج 3 ، ص 322 ؛ و نك : عيون التواريخ ، ج 1 ، ص 246 ؛ الكامل فى التاريخ ، ج 1 ، ص 78 ؛ مكاتيب الرسول ، ج 1 ، ص 285