نفر برخيزد و ببيند دشمن چه مىكند . حذيفه مىگويد : هيچ كس - گويا از شدت ترس ، گرسنگى و سرما - از جاى خود برنخاست تا آن كه مرا به نام صدا كرد و فرمود تا به سوى دشمن بروم و بدون آن كه دست به سلاح برم خبرى از آنان بياورم . حذيفه مىگويد : ديدم دشمن براى گرم كردن خود آتش افروخته و طوفان نيز نه خيمه براى آنان برجاى گذاشته نه آسايش و قرارى ؛ در آن لحظه ابوسفيان به سپاهش گفت : به خدا قسم اينجا ، جاى ماندن نيست ، مراتع خشك شده و چهارپايان در حال مرگند ؛ بنى قريظه نيز با ما به مخالفت برخاستند ، طوفان را نيز مىبينيد كه چه مىكند ؛ در اين طوفان ديگى بر پايهء خويش برجاى نمىماند . برخيزيد كوچ كنيد كه من رفتم . سپاه به راه افتاد . قريش دويست نفر را به فرماندهى خالدبن وليد و عمرو بن عاص در آنجا گذاشتند تا مسلمانان به تعقيب دشمن نپردازند . « 1 » ديگر احزاب نيز تا چند ده كيلومترى همراه يكديگر مىرفتند تا مراقب پشت سر باشند ، آنگاه متفرق شده به سوى منازل خويش رفتند . صبح آن روز احدى از دشمن در منطقه نمانده و همگى رفته بودند . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نيز به مسلمانان اجازه بازگشت دادند . محاصره مدينه را از پانزده روز تا بيست روز دانسته‌اند و واقدى نقل درست را همين پانزده روز دانسته است . « 2 » اما در شعر ابن زبعرى محاصره يك ماه دانسته شده است . او مىگويد : حتى اذا وردوا المدينه وارتدوا * للموت كلَّ مجَّرب قَضّاب شهراً و عشراً قاهرين محمد * و صحابه فى الحرب غيرُ صحاب لولا الخنادق غادروا من جمعهم * قتلى الطير سُغَّبٍ و ذئاب « 3 » گفته‌اند پس از بازگشت مسلمانان ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم انديشيد تا مسلمانان لختى تأمل كنند تا بنى قريظه از بازگشت همهء مسلمانان مطلع نشود . عبد الله بن عمر مىگويد من پيغام

--> ( 1 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 232 ؛ المغازى ، ج 2 ، صص 490 - 489 ؛ دلائل النبوه ، بيهقى ، ج 3 ، ص 449 ، 454 ؛ كتاب مسلم ، كتاب الجهاد ، باب غزوة الاحزاب ، ش 99 ؛ در مواردى از سيره اطاعت كامل و يكسر اصحاب را از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مىشناسيم اما مواردى نيز وجود دارد كه اصحاب گاه يكپارچه مخالفت مىكنند يا فرمانى را اطاعت نمىكنند يكى از آنها همين حكايت حذيفه است كه بيهقى ، ج 3 ، ص 454 ؛ از قول حذيفه ، بر همين نكته انگشت مىنهد . عدم تحرك اصحاب در جايى است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم همانجا شرط كرد كه اگر كسى كه برود رفيق او در بهشت باشد اما كسى از جاى خود حركت نكرد در حديبيه نيز مورد مهمى را خواهيم ديد . ( 2 ) . در برخى اقوال و از جمله ابن قيم در زادالمعاد ، محاصره را يك ماه دانسته‌اند ، نك : سبل الهدى والرشاد ، ج 4 ، ص 562 ( 3 ) . عيون الاثر ، ج 2 ، ص 100 ؛ السيرة النبويه ، ج 3 ، ص 258 حسان بن ثابت اشعار زيبايى در جواب او داده است .