ماجراى قتل ابن ابى الحقيق را واقدى پيش از خندق و ابن سحاق پس از خندق و غزوه بنى قريظه ذكر كرده است . گفتنى است كه قتل كعب بن اشرف را اوسيان عهده‌دار بودند . رقابت خزرج با اوس در كسب امتياز سبب شد تا اين بار خزرجىها به سوى سلام رفته وى را به قتل آورند . « 1 » بدرالموعد بر پايهء قرار ابوسفيان در خاتمهء جنگ احد ، مىبايست مشركان و مسلمانان ، يكسال پس از آن جنگ ، در منطقهء بدر بايكديگر روبرو شوند . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم قرار مزبور را پذيرفت . چنين قرارهايى در ميان عرب معمول بوده و اصولًا جنگهايى چند دهساله ، سالانه يك بار به وقوع مىپيوسته است . مشركان در احد انتقام خويش را گرفتند و از اين جهت ، انگيزهء جدى براى آمدن به بدر نداشتند ، البته دشمنى آنان با مسلمانان طبيعى بود اما شكست آنان در بدر ، و پيروزى نسبتاً اتفاقى آنان در احد ، جرأت يك نبرد را از آنان گرفته بود . بعدها نيز جنگ احزاب زمانى برپاشد كه همراه قريش و سرجمع ده هزار سپاهى عرب به مدينه آمدند . در برابر ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و مسلمانان مدينه آمادگى كافى براى آمدن به بدر را داشتند . به نقل واقدى ، مسلمانان شامل يك هزار و پانصد نفر ، هشت روز نخست ماه ذى قعده سال چهارم را در منطقهء بدر حاضر شدند « 2 » ابن اسحاق تاريخ اين غزوه را ماه شعبان دانسته است . « 3 » موسى بن عقبه نيز ماه شعبان را ذكر كرده جز آن كه گويا به اشتباه شعبان سال سوم را تاريخ بدرالموعد ياد كرده است . « 4 » محل بدر كه در سال دوم هجرت نيز صحنهء جنگ مسلمانان و مشركان بود ، بازارى براى اعراب بود كه كالاهاى خود را در آن عرضه مىكردند . زمان برپايى اين بازار نيز در

--> ( 1 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 274 ( 2 ) . و نيز ابن سعد در : طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 59 ؛ انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 340 ( 3 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 209 ( 4 ) . سبل الهدى والرشاد ، ج 4 ، ص 478 ؛ اگر قرار بود ، كه يك سال پس از احد جنگ شود ، از آنجا كه احد در شوال بوده بايد بدرالموعد نيز در شوال بوده باشد كه كسى چنين ادعايى نكرده است . در اين صورت با اين استدلال كه قرار بوده يكسال بعد جنگ شود نمىتوان گفت كه نظر ابن اسحاق درست است كه بدرالموعد را شعبان ( دو ماه قبل از موعد يك ساله ) دانسته است . ذى قعده نيز مشكل ديگرى دارد و آن اين كه ماه حرام بوده و قاعدتاً نبايد هيچكدام از دو طرف ، چنين قرارى را از پيش تعيين مىكردند ، از سوى ديگر شاهد درستى تاريخ ذى قعده آن است كه معمولًا بازارهاى عرب در چنين ماههايى برگزار مىشده و همانطور كه خواهيم ديد آمدن مسلمانان در همين ايام بازار بوده و لذا كسانى كالاهايى همراه داشته‌اند از جمله عثمان كه گفت : در آن ايام دينارى از دينارى سود برده است .