نشسته‌اند و كسى بر آنها وارد مىشود و نياز به مكانى دارد ، بر مؤمنان است كه او را جاى دهند . « 1 » ابن شبه از رافع بن خديج روايت كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در مسجد كوچكى كه چسبيده به كوه احد در شعب جرار است ، نماز گزارده است . « 2 » مسجد ديگرى در محلى كه دندانهاى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم شكسته شد ، بنا گرديد . اين محل را « قبة الثنايا » ناميده‌اند . « 3 » پيش از اين اشاره كرديم كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم زمانى كه از مدينه بسوى احد حركت كرد در راه ، در قلعهء شيخين توقف كرد . در اين محل مسجدى ساخته شده كه به نام مسجد شيخين يا مسجد بدائع شناخته مىشود . « 4 » در راه بازگشت از احد نيز رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در محلى توقف كرد كه بعدها مسجدى با نام مسجد استراحتگاه در آن بنا شد ؛ و اكنون نيز در كنار خيابان به شكل زيبايى بازسازى شده است . « 5 » پيش از آن رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در راه بدر در محلهء سقيا توقف كردند . بعدها در اين منطقه نيز مسجد سقيا بنا شد . رخدادهاى ميان احد تا احزاب بى شبهه غزوهء احد ضربهء سختى بر پيكرهء اسلام بود . شهادت هفتاد نفر از يك سپاه هفتصد نفرى بدان معنا بود كه يك دهم سپاه از بين رفته‌اند . بسيارى نيز زخمى شدند كه تا مدتها گرفتار جراحت خويش بودند . غزوهء حمراء الاسد در فرداى روز احد ، اندكى سبب تقويت روحيهء مسلمانان شد اما بيشترين هدف آن اقدام ، منصرف ساختن قريش از حمله به مدينه بود . بايد دانست كه دشمنان رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم تنها قريش نبودند ، بلكه منافقان و يهوديان داخل مدينه در شمار سخت‌ترين دشمنان اسلام بودند . دربارهء يهوديان توضيحاتى خواهيم داد . اما دربارهء منافقان اولين نكته آن كه ، يك مشكل عمده سر راه خود داشتند و آن اين بود كه در داخل طوايف خود سخت گرفتار مؤمنانى بودند كه حتى اندكى كجى از راه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را نمىپذيرفتند . آنان سخت مراقب منافقين بودند و محدوديت ويژه‌اى براى آنان به وجود مىآوردند . به علاوه آنان از يك طايفهء خاص نبودند و لذا نمىتوانستند به عنوان يك سپاه منظم توطئه‌اى را سامان دهند . نبايد فراموش كرد كه قرآن

--> ( 1 ) . مجادله ، 11 ( 2 ) . تاريخ المدينة المنور ، ج 1 ، ص 57 ؛ نك : معالم الاثيره ، ص 150 ؛ دربارهء وضعيت فعلى آن نك : مجلهء ميقات ، ش 7 ، ص 135 ( 3 ) . نك : ميقات ، ش 7 ، ص 137 ( 4 ) . معالم الاثيرة ، ص 254 ؛ و نك : ص 264 از ابن شبه ( 5 ) . در سال 1373 به ديدار اين مسجد مشرف شديم .