بن عمرو بن حزام و عمرو بن جموح « 1 » ؛ سالى يك بار نيز رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به زيارت قبور آنان مىآمد ؛ آن حضرت اول گورستان كه مىرسيد مىفرمود : سَلامٌ عَلَيْكُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ ، اين سيره را خلفاى بعدى نيز در مدينه عمل مىكردند . « 2 » حضرت فاطمه زهرا سلام الله عليها نيز هر سه روز يك بار زيارت قبور شهداى احد مىرفت . « 3 » آن حضرت قبر حمزه را با سنگى مشخص كرده بود . « 4 » واقدى از بسيارى از صحابه ياد مىكند كه به زيارت قبر حمزه و ساير شهداى احد مىرفته‌اند . پس از گذشت چهل و شش سال ، زمانى كه معاويه قصد حفر قناتى را در احد داشت ، گفت تا خانواده‌هاى شهيدان احد در آنجا فراهم آيند . در جريان حفر قنات جنازهء برخى شهدا آشكار شده و حتى مجبور شدند تا محل قبر يكى دو نفر را تغيير دهند . گفته شده كه جنازه‌ها كاملًا سالم بود . « 5 » زمانى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از احد به مدينه مىآمد به مادر سعد بن معاذ رسيد . حضرت او را بخاطر شهادت فرزندش ( عمرو ) تسليت گفت و فرمود : به خانواده شهيدانتان - دوازه نفر از اوس - بگوييد آنها همگى در بهشت دوستان همديگرند و مىتوانند براى خانوادهء خود شفاعت كنند . مادر سعد گفت : ما راضى هستيم ، پس از اين ، ديگرچه كسى بركشته هايش گريد ؟ « 6 » كسانى نيز بودند كه ضعف ايمانشان آنان را به اعتراض كشاند ؛ زمانى كه يزيد بن حاطب مجروح شده و در مدينه بسترى شده رو به مرگ بود ، مسلمانان نيز او را بشارت به بهشت مىدادند . در اين وقت پدرش حاطب ، فرياد زد : به كدامين بهشت او را وعده مىدهيد ؟ به خدا سوگند كه اين جوان را فريب داديد « 7 » ! نمونه اين موارد البته اندك بود . مردم مدينه بويژه زنان به تعزيت شهدايشان نشستند و وقتى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم عزادارى زنان انصار را ديد فرمود : حمزه گريه كننده ندارد « 8 » ، لذا پس از نماز مغرب ، زنان زيادى به

--> ( 1 ) . قبور برخى از شهداء با قبر حمزه پانصدمتر فاصله داشت است ؛ نك : تاريخ المدينه المنوره ، ج 1 ، ص 129 ونك : صص 131 - 130 ( 2 ) . تاريخ المدينه المنوره ، ج 1 ، ص 132 ؛ دلائل النبوة ، بيهقى ، ج 3 ، صص 308 - 306 على عليه السلام نيز بر شهداى احد سلام مىداد ؛ نك : دلائل النبوه ، ج 3 ، ص 309 ؛ وفاء الوفاء ، ج 3 ، ص 933 ؛ مردم در كنار قبر حمزه نماز نيز مىخواندند نك : دلائل النبويه ، بيهقى ، ج 3 ، ص 308 ؛ البداية والنهايه ، ج 4 ، ص 45 ؛ ( قابل توجه وهابىها ) . ( 3 ) . المغازى ، ج 1 ، ص 313 ؛ وفاء الوفاء ، ج 3 ، ص 932 ؛ دلائل النبوه ، بيهقى ، ج 3 ، ص 309 ( 4 ) . تاريخ المدينه المنوره ، ج 1 ، ص 132 ( 5 ) . نك : المغازى ، ج 1 ، صص 268 - 267 ؛ تاريخ المدينة المنوره ، ج 1 ، ص 128 ؛ وفاء الوفاء ، ج 3 صص 939 - 936 ( 6 ) . المغازى ، ج 1 ، ص 316 ( 7 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 88 ( 8 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 44