يافت . فاصلهء ميان « جرف » در نزديك مدينه تا « وطاء » در نزديكى احد ، زمينهاى زراعى بود كه با شتران آبكش آبيارى مىشد . مسلمانان با شنيدن خبر قريش ، ابزار و وسايل و كارگران را از منطقهء مزبور جمع آورى كرده بودند . گفته‌اند محصول مسلمانان آماده دروكردن بوده است . « 1 » محلى كه واقدى آن را محل استقرار قريش دانسته به احتمال قريب به يقين بين 1 تا 5 / 1 كيلومترى جنوب كوه احد بوده است . گفتنى است كه مدخل شهر مدينه تنها از طريق شمال شهر ممكن بوده است ؛ به همين دليل قريش كه از جنوب آمده بودند ، شهر را دور زده و از شمال و از كنار كوه احد وارد عرصهء مدينه شدند . احتمال شبيخون دشمن در شب جمعه سبب شد كه مسلمانان شب را در اطراف مسجد نگاهبانى دهند . « 2 » همان دو فرضى كه براى قريش مطرح بود ، در پيش روى مسلمانان نيز قرار داشت ؛ آنان مىبايستى چه اقدامى مىكردند ؟ آيا در مدينه مىماندند و از شهر دفاع مىكردند يا در صحرا با دشمن رودررو مىشدند ؟ روز جمعه ، بعد از نماز ، بحث مفصلى در اين باره ميان رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و اصحابش صورت گرفت . از ميان مردم مدينه ، عبد الله بن ابَىّ اصرار بر ماندن در شهر را داشت . استدلال او آن بود كه ، در صورت ماندن در شهر ، زنان نيز مىتوانند در انداختن سنگ به سوى دشمن كمك كنند . او گفت : تجربهء جنگهاى جاهلى آنان مؤيد آن است كه هر گاه از شهر بيرون رفته‌اند شكست خورده‌اند اما بالعكس ، هيچ گاه در پناه حصار شهر ، شكستى تحمل نكرده‌اند . « 3 » واقدى پس از نقل اين سخنان مىگويد : عقيدهء پيامبر و بزرگان مهاجر و انصار چنين بود اما ، از كسى جز عبد الله بن ابى ، كه اصرار بر ماندن كرده باشد نام نمىبرد . « 4 » روايت ابن اسحاق نيز چنين است . « 5 » در برابر ، هر دوى آنها اصرار صحابه را بر بيرون رفتن از شهر و رو در رو شدن با دشمن ياد مىكنند . گروهى از نوجوانان ( فتيان أحداث ) كه در بدر نبودند علاقه‌مند بودند تا در يك جنگ تمام عيار دشمن مواجه شوند . گروه ديگر نيز كه مردان كامل السن بودند نظير حمزه ، سعد بن عباده ، و جز آنان ، ترس از آن داشتند تا متهم

--> ( 1 ) . المغازى ، ج 1 ، ص 207 ؛ روز اول شوال سال سوم هجرى برابر يكشنبه 17 مارس سال 624 ميلادى و مطابق 26 اسفند ماه است . روز 7 شوال كه بنا به نقل واقدى جنگ احد روى داده ( ابن اسحاق شنبه نيمهء شوال را روز جنگ دانسته ، نك : السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 100 و قتاده 11 شوال را ، نك : دلائل النبوه ، بيهقى ، ج 3 ، ص 201 ) مطابق است با شنبه 23 مارس و مطابق با سوم فروردين ماه ؛ بدين ترتيب روز هفته نيز دقيقاً منطبق با همانى است كه سيره نويسان گفته‌اند . گرمى هواى مدينه در ماه فروردين براى رسيدن وقت درو كافى است . ( 2 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 37 ( 3 ) . المصنف ، عبد الرزاق ، ج 5 ، ص 364 ( 4 ) . المغازى ، ج 1 ، صص 210 - 209 ( 5 ) . طبقات الكبرى ، ج 3 ، ص 63