در اين آيه حكم يك پنجم - خمس - را براى مؤمنانى بيان مىكند كه به خدا ايمان دارند و به آنچه كه بر بندهء خود در يوم الفرقان ؛ روزى كه دو گروه با هم برخورد كردند ، نازل فرمود . اطلاق « يوم الفرقان » بر روز « بدر » دو احتمال را نشان مىدهد ؛ يكى آن كه در جاى ديگر بدان اشاره كرديم كه بر پايه روايتى از امام باقر عليه السلام و سخن ابن اسحاق ، خداوند روز هفدهم رمضان را روز قرآن مىداند ؛ يعنى روزى كه نخست بار ، قرآن نازل شده است . اين فرض بر اين پايه است كه فرقان به معناى قرآن به كار رفته باشد . فرض ديگر آن كه روز بدر به دليل آن كه حق تثبيت شد ، وعدهء خدا محقق شد و باطل نيز با گرفتار شدن در عذاب الهى باطل شد ، روز فرقان نام گرفته است . به هر روى آنچه مسلم است اهميت روز بدر براى تفكيك حق از باطل است . پس از آن ، در آيهء چهل و دوم باز به تصوير موقعيت مسلمانان و مشركان در روز بدر اشاره مىكند : « شما در لبهء وادى نزديك‌تر ( به مدينه ) و آنان بر لبهء دور تر ( به مدينه ) بودند و قافله در مكانى فروتر از شما بود . » بر پايهء نقل ابن عباس كه دور تر و نزديك‌تر را به قياس مدينه تفسير كرد ، « 1 » مشركان و مسلمانان ، در دو سوى وادى بودند ؛ يكى از مدينه آمده و طبعاً در لبهء وادى نزديك‌تر به مدينه بود و ديگرى از جنوب آمده و بر لبهء دور تر قرار داشت ، كاروان نيز در شرق آنان از نزديكى دريا عبور مىكرد . آنچه هدف اصلى از اين عبارت است در ادامهء آيه آمده : « وَ لَوْ تَواعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعادِ وَ لكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولًا لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ إِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ ، اگر شما با يكديگر زمان جنگ را معين مىكرديد ، باز هم ( در رسيدن بر وعدگاه ) تخلف مىورزيديد ، ( اينچنين همزمان بدينجا رسيديد ) تا كارى كه خدا مقرر كرده است واقع شود ، تا هر كه هلاك شود ، به دليلى هلاك شود و هر كه زنده مىماند به دليلى زنده ماند . هر آينه خدا شنوا و داناست . » بنابراين نقشهء اصلى از خداوند بوده است . آنگاه خداى تعالى از يكى از امداداهاى غيبى خود در بدر سخن مىگويد : « در خواب ، خدا شمارشان را به تو اندك نشان داد ، اگر شمار آنها را بسيار نشان داده بود از ترس ناتوان مىشديد و در تصميم به جنگ ، به مناقشه ( با يكديگر ) بر مىخواستيد ، ولى خداوند شما را از دشمنان در امان داشت ، كه او به آنچه در دلهاست آگاه است و آنگاه كه چون به هم رسيدند آنان را در چشم شما اندك نمود و شما را نيز در چشم آنان اندك ، تا آن كار كه مقرر داشته بود واقع گردد . و همهء كارها به خدا بر مىگردد . » روشن است كه خداوند تمام شرايط را براى تحقق آنچه خود مقرر كرده بوده ، آماده ساخته است .

--> ( 1 ) . مجمع البيان ، ج 4 ، ص 546 ؛ ونك : السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 1 ، ص 620