آر آن گاه را كه خدا به شما وعده داد كه يكى از آن دو گروه به دست شما افتد » ؛ البته مؤمنان علاقمند بودند كه « آن گروه كه عارى از قدرت است - يعنى كاروان - به دست شما افتد » . خداوند در ادامه از تصميم خويش بر قطع دست مشركان ياد مىكند ؛ تصميمى كه در جاى جاى اين سوره ، از آن ياد كرده و گفته است كه بدر اصولًا عذابى الهى بوده كه به مشركان وعده داده مىشود : « وَ يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِماتِهِ وَ يَقْطَعَ دابِرَ الْكافِرِينَ ، حال آن كه خدا مىخواست با كلمات خويش « 1 » حق را بر جاى خود نشاند و ريشهء كافران را قطع كند » . سپس در آيهء نهم ، خداوند از استغاثهء مسلمانان و در رأس آنها رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ياد مىكند و نيز استجابت دعاى آنان ، « و آن گاه كه از پروردگارتان يارى خواستيد و خدا بپذيرفت كه من با هزار فرشته كه از پى يكديگر مىآيند يارىتان مىكنم ؛ و آن كار را خدا جز براى شادمانى شما نكرد و تا دلهايتان بدان آرام گيرد و يارى تنها از سوى خداست كه او پيروزمند حكيم است . » سپس در آيهء دوازده كيفيت يارى رساندن ملائكه را بيان مىكند كه خداوند خطاب به آنان فرمود : « و آنگاه كه به فرشتگان وحى كرد : من با شمايم . شما مؤمنان را به پايدارى وا داريد ؛ من در دلهاى كافران بيم خواهم افكند ، بر گردنهايشان بزنيد و انگشتانشان را قطع كنيد . » « 2 » در آيهء يازدهم از وضعيت روحى خوب مسلمانان در شب هفدهم رمضان ، يعنى روز بدر سخن مىگويد : « و به ياد آر آنگاه كه خدا چنان ايمنيتان داده بود كه خوابى سبك شما را فرا گرفت و از آسمان برايتان باران بايد تا شست و شويتان دهد و وسوسهء شيطان را از شما دور كند و دلهايتان را قوى گرداند و قدمهايتان را استوار سازد . » در اين آيه نزول باران به عنوان امداد غيبى مطرح شده و از جمله مصارف آن « لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ » ياد شده است . بدين ترتيب ظاهر آيه با آنچه در اخبار سيره دربارهء تسلّط مسلمانان بر چاههاى بدر آمده منافات دارد . البته در برخى اخبار تاريخى آمده است كه در مرحلهء نخست مشركين بر آب تسلط داشتند و مسلمانان گرفتار تشنگى شدند و شيطان نيز وسوسه‌شان كرد كه شما خود را اولياى خدا مىدانيد اما مشركان بر آب مسلطاند . پس باران كافى آمد و علاوه بر تطهير ، زمين رملى زير پايشان نيز مستحكم شد . « 3 » در آيهء مزبور نيامده است كه باران در شب واقعه بوده ، محتمل است كه شب قبل يا روز

--> ( 1 ) - مفهوم « كلمات » شايد به معناى وعدهء نصرت خدابراى انبياء ، آمده باشد كه فرموده : لقد سبقت كلمتنالعبادنا المرسلين انّهم لهم منصورون ؛ مجمع البيان ، ج 4 ، ص 521 ؛ شايد هم به معناى فعل خداوند ونتيجه كار و تصميم خداى تعالى و معجزه‌اى باشد كه عملًا به عنوان كلمهء خدا شناخته شود . ( 2 ) . « فاضربوا منهم كلّ بنان » ؛ يعنى : « دست و پا » . ترجمهء متن از جناب دكتر آيتى است . ( 3 ) . سبل الهدى والرشاد ، ج 4 ، ص 48 ؛ مجمع البيان ، ج 4 ، ص 526 ؛ الميزان ، ج 9 ، صص 18 و 19