فرمود : در روز بدر ، و آنگاه كه كارزار سخت مىشد ، ما به رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پناه مىآورديم و آن حضرت خود سخت در كارزار شركت داشته و كسى نزديكتر از او به مشركان نبود . « 1 » رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پيش از جنگ از مسلمانان خواستند تا از كشتن افرادى كه به نحوى در رخدادهاى مكه به او كمك كرده و يا به زور به بدر آمده بودند صرفنظر كنند ، بنى هاشم در شمار اين افراد بودند . « 2 » يكى از آنان ابوالبخترى بود كه زمانى مانع آزار رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم شده بود « 3 » ؛ با اين حال گويا قاتل وى او را نشناخته و به قتل رساند . همچنين رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از قتل حارث بن عمربن نوفل نهى كرده بود ، چون به اكراه به اين جنگ آمده بود . او نيز كشته شد . « 4 » رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در انتظار خبر قتل ابوجهل بود . زمانى كه خبر قتل وى را آوردند ، فرمود : اين خبر از داشتن شتران سرخ موى براى او نيكوتر است . كشته شدن ابوجهل كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم او را « فرعون امت » و « رأس ائمة الكفر » ناميده بود ، آن مقدار اهميت داشت كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم گفت : خدايا وعدهء خود را محقق ساختى . « 5 » كشته شدن ابوجهل در همان جنگ نيز بدان معنا بود كه همه چيز تمام شده است . « 6 » آن حضرت از خداوند خواست تا نَوْفل بن خويلد را نيز از ميان بردارد . زمانى كه به دست يكى از انصار به اسارت درآمد ، على عليه السلام به سراغش رفته او را به هلاكت رساند ؛ آنگاه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بخاطر اجابت دعايش خداى را سپاس گفت . « 7 » با كشته شدن سران قريش ، و سر جمع هفتاد كشته و همين تعداد اسير ، سپاه مكه روى به شكست نهاده و متفرق گرديد . در واقع ، تا نيمروز جنگ به سود مسلمانان خاتمه يافته و دشمن منهزم شده بود . « 8 » آنان در بيابانهاى اطراف پراكنده شده و شمارى از ايشان با تعقيب مسلمانان به اسارت درآمدند . اين در حالى بود كه آنان براى فرا رسيدن شب لحظه شمارى مىكردند تا از دست مسلمانان خلاصى يابند . پس از پايان كار ، اسرا كه هر كدام به دست كسى به اسارت در آمده بودند ، همراه با غنايم بر جاى مانده كه عمدتاً تجهيزات نظامى بود گردآورى شدند . به اين ترتيب يكى از تاريخىترين روزهاى صدر اسلام با

--> ( 1 ) . الطبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 23 ( وكان من أشد النّاس بأساً يومئذٍ و ما كان أحد أقرب الى المشركين منه ) ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 4 ، ص 71 ؛ مسند احمد ، حديث شماره 1042 ( طبع دارالمعارف ) ( 2 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 1 ، ص 629 ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 4 ، ص 76 ( 3 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 1 ، ص 629 ( 4 ) . المغازى ، ج 1 ، ص 81 ( 5 ) . المغازى ، ج 1 ، ص 91 ( 6 ) . طبقات الكبرى ، ج 4 ، ص 43 ( 7 ) . المغازى ، ج 1 ، ص 92 ( 8 ) . المغازى ، ج 1 ، ص 112 ؛ بنا به نقل ابن سعد ( ج 2 ، ص 23 ) ؛ آن روز ، روز گرمى بود ( وكان يوماً حاراً ) ؛ اين على رغم باران شب بود و اين براى هواى حجاز امرى طبيعى است .