كشتند . « 1 » اين رخداد براى قريش سنگين بود . اما ابوجهل گفت كه نبايد از كشته شدن آنان هراسى داشته باشيم ؛ آنان در جنگ عجله كردند . او شعار داد : انّ لنا الْعُزّىْ و لا عُزّى لكم ، و مسلمانان گفتند : اللّه مَوْلانا و لا مَوْلى لكم ؛ « 2 » ابوجهل توصيه مىكرد كه بيشتر اسير بگيرند تا بعد از آن ، به آنان نشان دهند كه بخاطر جدا شدن از دين پدران خويش و خدايان آنها چه بر سرشان آمده است . « 3 » خواهيم ديد كه مسلمانان مكلف بودند تا در حين جنگ كسى را به اسارت نگيرند گرچه چنين نكردند و مورد سرزنش قرآن قرار گرفتند . به هر روى جنگ عمومى آغاز شد و سپاهيان از دو سوى با يكديگر گلاويز شدند . كسان خاصى از مسلمانان در پى قتل مشركان شناخته شده‌اى بودند ، اين بدان دليل بود كه افراد مزبور از چهره‌هاى برجستهء قريش بوده و در آزار مسلمانان نقش فعالى داشتند . در ميان مسلمانان چند نفر از قدرت بالايى برخوردار بودند . از جملهء آنان حمزة بن عبد المطلب و على بن ابى طالب عليهما السلام از مهاجران « 4 » و ابودجانه از انصار بود . بنا به نقل بلاذرى تعداد نوزده نفر از كشته گان قريش تنها به دست امام على عليه السلام انجام شده است « 5 » علاوه بر قرآن ، اخبار بىشمار حكايت از همراهى ملائكه با مسلمانان در جنگ بر ضد مشركان دارد . بعدها ، بسيارى از مسلمانان تأييد كردند كه در جريان نبرد شاهد نبرد ملائكه با مشركان بوده‌اند . واقدى از خطبه‌اى از امام على عليه السلام در كوفه ياد كرده كه حضور ملائكه را در بدر تشريح كرده است . « 6 » رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم خود نيز شركت فعّالى در جنگ بدر داشت . از امام على عليه السلام نقل شده كه

--> ( 1 ) . از امام على عليه السلام نقل شده كه آيهء « هذان خصمان اختصموا فى ربهّم » ( حج : 19 ) دربارهء نزاع حمزه و على و عبيده با اين سه نفر نازل شده است . نك : سبل الهدى والرشاد ، ج 4 ، ص 58 ( 2 ) . سبل الهدى والرشاد ، ج 4 ، ص 59 ( 3 ) . المغازى ، ج 1 ، ص 71 ( 4 ) . در اين جنگ حمزه پر شتر مرغ و على عليه السلام دسته‌اى موى سفيد بر كلاهخود خود نهاده و همراه زبير كه او نيز دستمال زردى بر سر داشت تنها كسانى بودند كه در اين جنگ نشان مشخصى داشتند . ( 5 ) . انساب الاشراف ، ج 1 ، صص 301 - 297 ؛ در فهرست كسانى كه اسير گرفته‌اند ، تنها يك بار نام امام على عليه السلام آمده و اين نشان آن است كه او مطيع دستورات رسول خدا در از بين بردن مشركان بوده است . اين تصور كه حاضران در اين جنگ گروهى « اهل الشجاعة » و گروه ديگر « اهل الضعف » بوده‌اند ، در اخبار جنگ بدر منعكس شده است ؛ نك : المغازى ، ج 1 ، ص 99 ( 6 ) . المغازى ، ج 1 ، ص 57