الشيخ رسول جعفريان

470

تاريخ سياسى اسلام (سيره رسول خدا ص) (فارسى)

تغيير قبله و اعتراض يهود طعنه ديگر آنان در مورد قبلهء مسلمانان بود كه در همين سورهء بقره به آن اشاره شده است . در سورهء مزبور بار ديگر از آيهء يكصد و چهل و چهار به يهود و اهل كتاب پرداخته شده و اولين نكته اين كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نگران طعنه يهود در اين باره بود كه چرا به سوى قبلهء آنان ؛ يعنى محل صخره در بيت المقدس نماز مىگزارند . اين نوعى افسردگى براى آن حضرت پديد آورده بود و خدا فرمود : « قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها ، فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ ، نگريستنت را به اطراف آسمان مىبينيم ، تو را به سوى قبله‌اى كه مىپسندى مىگردانيم ؛ پس روى به جانب مسجد الحرام كن ؛ و هر كجا كه باشيد روى بدان جانب كنيد . » « 1 » اين تغيير قبله از آن روى بود كه يهوديان طعنه بر رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مىزدند كه « باما مخالفت مىكند اما به سوى قبلهء ما نماز مىگزارد « 2 » » . زمانى كه قبله از بيت المقدس ؛ يعنى جهت شام - شمال مدينه - به سوى كعبه در جنوب تغيير يافت ، براى يهوديان سنگين تمام شد . اين بار آنان نگران شدند ؛ زيرا اين خود شكستى براى آنان و استقلالى براى مسلمانان بود . در عين حال طعنه زدند كه چرا مسلمانان قبلهء خويش را تغيير دادند : « از مردم ، آنان كه سفيه‌اند ، خواهند گفت : چه چيز آنها را از قبله‌اى كه رو به روى آن مىايستادند برگردانيد ؟ بگو : مشرق و مغرب از آن خداست و خدا هركس را كه بخواهد هدايت مىكند » . خداوند جز آن كه رسول مايل به تغيير قبله بود - و اين در آيه تصريح شده - سبب را يكى نيز آن مىداند كه « آنان را كه از پيامبر پيروى مىكنند از آنان كه مخالفت مىورزند بازشناسيم » . محتملًا اشارهء آيه به منافقانى است كه از ميان مسلمانان ، در اين مورد لب به اعتراضاتى گشوده در تمسخر تغيير قبله از شمال به جنوب با يهوديان هم آواز شده‌اند . اين سخن مىتوانست اهل ترديد را نيز آرام سازد و جلوى اعتراض آنان را در تغيير قبله بگيرد . تحول قبله به عنوان محور عبادت اصلى ؛ يعنى نماز ، بطور طبيعى اسباب ترديد بود كه بايد به گونه‌اى رفع مىشد . خداوند در اين باره فرمود كه « اين امر [ تغيير قبله ] جز بر هدايت يافتگان دشوارى نمود . » « 3 » حتى به رسول نيز خطاب مىكند كه : « آنچه از جانب خدا برتو نازل شده ، حق همان است ، ترديد مكن . » « 4 » و در آيهء 149 آمده : « وَ مِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ ، از هر جاى كه بيرون شوى روى خود به جانب مسجد الحرام كن ، حق همان است كه پروردگارت بدان امر نموده » در آيهء 150 آمده

--> ( 1 ) . بقره ، 144 ( 2 ) . سبل الهدى والرشاد ، ج 3 ، ص 538 ( 3 ) . بقره ، 143 ( 4 ) . بقره ، 147