شيوه اشاعهء دعوت اسلامى در سيرهء عملى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و بر پايهء آيات فراوانى از قرآن مىتوان چند روش مشخص را در دعوت مردم به اسلام بازشناسى كرد . نخستين و اصيل‌ترين شيوه بر اساس « هدايت فكرى » مردم از طريق استدلال و تقويت روح تفكر و تعمق در مردم بود . اين شيوه در تمام دوران مكه با قوت دنبال شد و تا به آخر نيز دعوت مكرر قرآن به تأمل و تدبر و نيز توصيه به رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم براى « دعوت به حكمت و موعظه » و « مجادله به احسن » ، نشان آن بود كه اين راه ادامه دارد . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم با همين شيوه ، توانست عدهء زيادى را به اسلام فراخواند . مردم مدينه از طريق آشنايى با همين دعوت و صرفاً با نشر آيات قرآنى ، اسلام را پذيرفتند آن گونه كه شهرت يافت كه « فُتِحَتِ المَدينةُ بِالقرآن » ، مدينه با قرآن گشوده شد . « 1 » در زمانى كه غزوات و سرايا اوج داشت ، كار دعوت اسلامى همچنان ادامه داشت . خالد بن وليد براى دعوت مردم يمن به آن ناحيه رفت و زمانى كه كارى از پيش نبرد ، امام على عليه السلام فرستاده شد و با دعوت او بود كه شمار فراوانى از مردم يمن اسلام آوردند . « 2 » به گزارش ابن سعد ، در جريان فتح مكه ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ، خالد بن وليد را براى دعوت بنى جَذيمه به اسلام و نه جنگ با آنان [ داعياً الى الاسلام و لم يبعثه مقاتلًا ] ، به سوى ايشان فرستاد . اما خالد به جنگ با آنان پرداخت و عده‌اى از اسيران را كشت . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از اقدام زشت خالد تبرى جست و امام على عليه السلام را فرستاد تا ديه كشته‌ها را بپردازد و آنچه را

--> ( 1 ) . فتوح البلدان ، ص 7 ؛ اشاره به آمدن مصعب بن عمير به مدينه ، پيش از هجرت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و دعوت مردم به اسلام ، به وسيلهء قرآن . ( 2 ) . دربارهء ارسال امام به يمن ، نك : طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 337 ؛ انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 384 ؛ نهج البلاغه ( صبحى صالح ) صص 464 - 463