« برادران » و نيز « خانهء امنى » را آماده ساخته است . « 1 » برخى از محققان نكات ديگرى را نيز يادآورى كرده‌اند از جمله اهميت زراعى يثرب در داشتن يك بنيه قوى اقتصادى ، يمنى و قحطانى بودن اوس و خزرج - باتوجه به رقابت آنان با عدنانىها و طبعاً عدم تحويل پناه آوردگان به رقيبان خود - و نيز عدم امكان هجرت به نقاطى چون طائف ( كه رسماً با دعوت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مخالفت كرده بودند ) ونيز مناطق دوردستى چون ايران روم و يا حتى حبشه « 2 » كه پيش از آن بطور مقطعى براى تعدادى از مسلمانان مأمنى مناسب بود . در روايتى آمده است كه بحرين و قُنَّسْرين ( شهرى در شام ) نيز مورد نظر بود . اما مدينه انتخاب شده است . « 3 » فاصلهء ميان پيمان عقبه تا هجرت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم هفتاد روز تا سه ماه بوده است . در اين فاصله اكثريت مسلمانان از مكه به سوى مدينه هجرت كردند . مشركان تا آنجا كه توانايى داشتند ( و تنها برخى از افراد چنين توانايى را داشتند ) مانع از رفتن مسلمانان مىشدند و كسانى را در حبس نگاه داشته بودند . اين افراد معمولًا كسانى بودند كه خانواده خود آنان موافق با اعمال فشار بر آنها بوده و خود آنها را در خانهء خود زندانى مىكردند و حتى با زنجير و ديگر وسائل آنان را مىبستند . « 4 » به عنوان مثال در هنگام رفتن ابوسلمه ، خانوادهء همسر وىام سلمه ، يعنى بنوالمغيره ، براى يكسال از رفتن زن وى مخالفت كردند و تنها پس از آن و آنگاه كه وى به شدت اظهار ناراحتى مىكرد با رفتنش موافقت كردند . « 5 » برخى از خانواده‌هايى كه تمام يا اكثريت آنان مسلمان بودند ، به يثرب هجرت كردند . خاندان حَجْش [ بنو غَنْم ] زن و مردشان همگى هجرت كرده و در خانه خويش را بستند و رفتند . « 6 » ابوجهل و تنى چند از قريش به همراه عباس عموى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از كنار آن خانه مىگذشتند . عباس گفت : اين كار پسر برادر من است كه جماعت ما را متفرق كرده ، امور ما را متشتت ساخته و ميان ما جدايى انداخته است . « 7 » دختر ابوسفيان همسر عبد الله بن حجش

--> ( 1 ) . السيرة النبوية ، ابن هشام ، ج 2 ، ص 468 ؛ تاريخ الطبرى ، ج 2 ، ص 369 ( 2 ) . الصحيح من سيرة النبى صلى الله عليه و آله و سلم ، ج 2 ، صص 228 - 252 ( 3 ) . دلائل النبوة ، بيهقى ، ج 2 ، ص 458 ؛ سنن التزمذى ، ج 5 ، ص 721 ( 4 ) . كسانى از اينان بعد از تحمل آزارهاى چند هجرت كردند . خداوند مىفرمايد : ثم ان ربك للذين هاجروامن بعد ما فتنوا ثم جاهدوا و صبروا ان ربك من بعدها لغفور رحيم ؛ ( نحل ، 110 ) ؛ و نك : بحار ، ج 19 ، ص 35 ( 5 ) . انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 259 ؛ السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 2 ، ص 469 ( 6 ) . طبقات الكبرى ، ج 3 ، ص 90 ( 7 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 2 ، ص 471