چاپ رسانده است . از وهب بن منبه نيز اوراقى يافت شده كه برخى از اخبار دوران مكه و نيز غزوهء خثعم به روايت از او ، از طريق نوادهء دختريش در آن اوراق بوده است . « 1 » در آغاز قرن دوم ، نگارش رسمى شد . ابن شهاب زهرى حاصل جمع مهمى از محدثان و فقيهان و سيره شناسان مدينه است كه طبرى درباره‌اش نوشته است : كان مقدّما فى العلم بمغازى رسول الله ، « 2 » وى به خاطر تعلق خاطرش به امويان ، به شام رفت و بيشتر از همه در خدمت هشام بن عبد الملك قرار گرفت . او روايات مغازى را از جمله از عروة بن زبير فراگرفت و خود براى بسيارى ، آن روايات را نقل كرد . « 3 » گيب تأييد كرده است كه زهرى اساس كتابهاى بعدى است كه در مغازى نگاشته شده است . « 4 » مجموع نقلهاى زهرى در سيره تحت عنوان المغازى النبوية به نام ابن شهاب زهرى ، توسط سهيل زكار گردآورى و به صورت كتاب مستقلى به چاپ رسيده است . « 5 » مواد اصلى اين كتاب ، از بخش مغازى كتاب المصنف عبد الرزاق بن همام صنعانى ( م 212 ) فراهم آمده است . اخيرا هم دو مجلد با عنون مرويات الامام الزهرى فى المغازى به كوشش محمد بن محمد العواجى توسط دانشگاه مدينه ( 1425 ) چاژ شده است . بدون ترديد بايد عروه و زهرى را بنيانگزار سيره‌اى دانست كه در مكتب مدينه شكل گرفت و به همين دليل رنگ مذهبى خاص خود را دارد . به هر روى ، در قرن نخست هجرى ، و در نسلهاى پيش از ابن اسحاق ، كوشش‌هايى از سوى برخى ازمحدثان در گردآورى سيرهء پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم وجود داشته است . اما از آنجا كه هيچ كدام كار خويش را آن گونه كه ابن اسحاق سر و سامان داد ، منظم نكردند ، چندان مورد توجه قرار نگرفته‌اند . سيرهء ابن اسحاق به عنوان يك الگوى تمام عيار از طرف مورخان اهل سنت پذيرفته شد . آنها بعدها اخبار ديگرى نيز گردآورى كردند ، اما بيشتر ، به عنوان حواشى سيره ابن اسحاق تلقى شده و محوريت سيرهء وى همچنان محفوظ مانده است ، بطورى كه شافعى مردم را در سيره نيازمند ابن اسحاق مىدانست . « 6 » فهرست نام كسانى را كه قبل از ابن اسحاق به داشتن اطلاعاتى در سيره شهرت داشته‌اند هورفتس و سزگين اين چنين آورده‌اند : سعيد بن سعد بن عباده ، سهل بن ابى حثمه ( م 41 ) سعيد بن مسيب ( م 94 ) عبد الله بن كعب ( م 97 ) شعبى ( م 103 ) ابان بن عثمان بن عفان ( م 96 - 105 ) عروة بن زبير ( م 94 ) شُرَحبيل بن سعد ( مُ 123 ) قاسم بن محمد بن ابى بكر ( م 107 ) عاصم بن عمر بن قتاده ( م 120 ) محمدبن شهاب زهرى ( م 124 ) ابواسحاق عمرو

--> ( 1 ) . موارد تاريخ الطبرى ، بخش نخست ، ص 186 ( 2 ) . المنتخب من ذيل المذيل ، ص 97 ( 3 ) . الاعلان بالتوبيخ ، ص 88 ، به نقل از تاريخ تاريخنگارى در اسلام ، ج 2 ، ص 214 ؛ تاريخ التراث العربى ، ج 1 ، جزء 2 ، صص 79 - 76 ( 4 ) . دائرة المعارف الاسلامية ، ج 4 ، ص 486 ( 5 ) . دمشق ، دارالفكر المعاصر ، 1401 ( 6 ) . تاريخ بغداد ، ج 1 ، ص 219 ؛ شذرات الذهب ، ج 1 ، ص 227 ؛ البته موسى بن عقبه سيرهء منظمى داشت و مالك بن انس آن را صحيح‌تر از ديگران به ويژه ابن اسحاق مىدانست . نك : تهذيب الكمال ، ج 29 ، ص 118