الشيخ رسول جعفريان
39
تاريخ سياسى اسلام (سيره رسول خدا ص) (فارسى)
استفاده كردهاند . « 1 » توجه به اين نكته نيز مفيد است كه نگاشتههاى محدثان صدر اسلام در اصل به عنوان كمك به حافظه بوده است . اين نگاشتهها ترتيب و تدوين خاصى نداشته و بيشتر در حد يك سياهه مىتوانسته قابل توجه باشد . دربارهء نگارش سيره نيز رواياتى در دست است . از جمله نقلى را زبير بن به كار دربارهء نگارش سيره توسط ابان بن عثمان بن عفان ( م ميان 96 - 105 ) آورده است . او گويد : سليمان بن عبد الملك در مدينه اظهار تمايل كرد تا سيرهاى نگاشته شود . ابان گفت قبلًا چنين كارى را انجام داده است . سليمان به ده نفر كاتب دستور داد تا نوشتهء او را استنساخ كنند . اما بعد از نوشتن ، به دليل آن كه در آن نوشته ، فضايل انصار بود ، آن را از ميان برد . وى گفت : اگر پدرش اجازه دهد بار ديگر كتاب ابان را استنساخ خواهد كرد . « 2 » درستى اين نقل محتمل است اما به دليل آن كه روايات چندانى از ابان در سيرهها در دست نيست ، مىتوان نوشته او را در حد بسيار محدودى دانست . برخى از محققان ، با توجه به استفاده طبرى از نقلهاى سهل بن ابى حَثْمَه ( متولد سال سوم هجرت ) كه گفته شده بطور مكتوب نزد برخى از احفاد او بوده ، خواستهاند نشان دهند كه او قصد نگارش غزوات پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم را داشته و مقدارى نيز نوشته است . « 3 » همان مؤلف خواسته است نشان دهد كه از بعضى از اسناد ابن اسحاق چنين بر مىآيد كه او از نگاشتههاى قبلى در سيره بهره برده است . « 4 » جدىترين گزارش دربارهء نگارش سيره در قرن اول ، گزارشى است كه دربارهء نوشتن سيره توسط عروة بن زبير وجود دارد . واقدى او را أول من صنّف فى المغازى دانسته است . « 5 » فراوانى نقلهاى او در سيره ، نشان مىدهد كه وى بدون نگارش نمىتوانسته اين حجم از آگاهى را حفظ كرده و در اختيار ديگران بگذارد . مجموع اين روايات را محمد مصطفى الاعظمى ضمن كتابى با نام مغازى رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم لعروة بن زبير به روايت ابوالاسود فراهم آورده و به سال 1401 ( توسط مكتب التربية العربى ) بهطور مستقل به
--> ( 1 ) . موارد تاريخ الطبرى ، بخش نخست ، ص 166 ( 2 ) . الموفقيات ، ص 332 ( 3 ) . تاريخ التراث العربى ، ج 1 ، جزء 2 ، ص 20 ، اصولًا سزگين بنا را در تمامى علوم اسلامى همچون حديث ، تفسير و سيره بر اين گذاشته كه مدوناتى از همان قرن اول در دست بوده است . دراين باره نيز نك : تاريخ العرب فى الاسلام ، جواد على ، صص 19 - 17 ( 4 ) . تاريخ التراث العربى ، ج 1 ، جزء 2 ، ص 23 ( 5 ) . طبقات الكبرى ، ج 5 ، ص 133 ؛ البداية و النهايه ، ج 9 ، ص 101 ؛ الفهرست ، ص 123 به نقل از مقدمهء « مغازى رسول الله لعروة بن زبير » ؛ هشام بن عروه گفته است پدرش در واقعهء حره ، مكتوبات زيادى داشته كه آنهارا از بين برده است .