شبى در ايام منى اين بوده كه آنان ، روز بعد مىتوانستند مكه را به سوى يثرب ترك كنند . در روايت ابن اسحاق ( كه از كعب بن مالك نقل كرده ) آمده است كه عباس عموى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم همراه آن حضرت بوده است . در اين باره ترديدى از ناحيهء يكى از محققان صورت گرفته است . اين ترديد از آنجا نشأت گرفته كه سخنانى كه در آن محفل به عباس نسبت داده شده ، چرا كه لحن جملات نقل شده ، به گونه‌اى است كه عباس را در حدّ يك فرد كاملًا مؤمن نشان مىدهد ، در حالى كه حتّى در همان روايت آمده كه وى هنوز بر « دين قوم » خود بوده است . حدس قوى ( همانگونه كه محقق مورد نظر نيز اشاره كرده ) آن است كه در آن محفل يكى از انصار با نام عباس بن عبادة بن نضلة الأنصارى نيز حضور داشته و مطالبى را در آن جمع گفته است . اين مطالب با آنچه به عباس منسوب شده شباهت زيادى دارد . محتمل است كه در نقلها بطور عمد يا حداقل به سهو ، پاى عباس بن عبد المطلب نيز به ميان كشيده باشد . « 1 » دست كم آن كه حتى اگر عباس حاضر بوده چنين مطالبى را نگفته است . در برخى از نقلها سخن از حضور على عليه السلام به ميان آمده است . « 2 » حلبى با نقل اين روايت مىنويسد : تعارضى ميان آن نقل و روايتى كه مىگويد جز عباس كسى با او نبوده ، نيست ؛ زيرا در روايت آمده كه عباس ، على عليه السلام را در ابتداى شعب گذاشت ( و نيز ابوبكر را در انتهاى آن ) تا مراقب اوضاع باشند . « 3 » در روايت كعب بن مالك آمده است كه پس از سخنان عباس ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم برخاسته ، آياتى تلاوت كرد و مردم را به سوى خدا خواند و آنان را به پذيرش اسلام ترغيب نمود . آنگاه حضرت دربارهء بيعت فرمودند : « بر اين امر با شما بيعت مىكنم كه : همانگونه كه از زنان و فرزندانتان حفاظت مىكنيد ، از من نيز دفاع كنيد » براء بن معرور گفت : ما فرزند جنگ و سلاح هستيم و همانگونه كه از ناموسمان دفاع مىكنيم ، از شما دفاع خواهيم كرد . ابن تيّهان نكته ديگرى را پيش از بيعت مطرح كرد . او گفت : ما در يثرب پيوندهايى ( با يهوديان ) داريم كه از اين پس بايد قطع كنيم . اگر ما چنين كرديم آيا شما بعد از پيروزى ، نزد قوم خود آمده و ما را رها خواهى كرد ؟ آن حضرت تبسمى كرده و فرمودند : « ذمّه من ذمّهء شما و حرمت من حرمت شماست . شما از من هستيد و من از شما ؛ با دشمن شما خواهم جنگيد و با دوست شما دوستى خواهم كرد . » « 4 » رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پس از فتح مكه به مدينه بازگشتند

--> ( 1 ) . در اين باره ، نك : الصحيح ، ج 2 ، صص 207 و 208 ( 2 ) . اعلام الورى ، صص 60 و 61 ؛ بحار ، ج 19 ، ص 13 ( 3 ) . السيرة الحلبيه ، ج 2 ، ص 16 ( 4 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 2 ، صص 442 و 443