العلى . . . ؛ شاهد اين خبر آن كه ، بنا به گزارش كلبى در « الاصنام » در اعراب جاهلى ، نظير اين كلمات را در ستايش بتها مىگفته‌اند . « 1 » به هر روى اصل ماجرا به هيچ عنوان با عصمت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم سازگارنيست و با كمال تأسف در منابع اخباريان حشوى مذهب از اين دست اخبار كم نيست كه به نوشته « غزالى » معلوم نيست چه زمانى بايد اصلاح شود . « 2 » دليل ديگر ساختن اين آيات ساختگى از سوى مشركان ، مىتواند اين باشد كه آنها براى سازش با پيامبر در پى آن بودند تا آن حضرت را بيازمايند . ساختن چند جمله ، مىتوانست پيامبر را در برابر يك عمل انجام شده قرار دهد . بعد از اين جملات ، مشركان اظهار خشنودى از پيامبر كردند . اين امتحانى از سوى مشركان بود تا واكنش پيامبر را در برابر شاهد باشند . طبيعى است كه آنها محتمل مىدانستند كه پيامبر با ديدن اين وضعيت ، از موضع خود دست برداشته و با تمجيد از بتها ، چيزى كه مشركان مدتها خواستار آن بودند ، راه را براى سازش فراهم آورد . اما دربارهء اينكه اصولًا چرا تعدادى از مهاجران حبشه به مكه باز گشتند بايد گفت : چه بسا انتشار شايعه‌اى از سوى مشركان - كه بعدها بنياد همين خبر را تشكيل داده - ، حيله‌اى براى باز گرداندن مسلمانان مهاجر بوده است . قريش از هر امكانى براى باز گرداندن مسلمانان استفاده مىكردند . روشن است كه اصل خبر حتى اگر درست باشد ، نمىتوانسته به حبشه رسيده باشد زيرا در همان نقلها آمده است كه آن مشكل ، شب همان روز اصلاح شد و رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم قرآنى بودن آن مهملات را تكذيب كرد . بنابراين چنين خبرى نمىتوانسته به حبشه رسيده باشد . به هر روى اصل ماجرا مىتوانسته بر پايهء يك شايعه باشد . شايد بازگشت مهاجران دلايل ديگرى نيز داشته باشد . مىدانيم كه شمارى از آنان ، اندكى قبل از هجرت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به مدينه ، بازگشته‌اند . محتمل است كه پس از ماجراى شعب و موافقت مشركان با در آمدن بنى هاشم از محاصرهء شعب ، مهاجران احساس كرده‌اند كه فشار كمتر شده است . خبرى كه شايد اشاره به اين مطلب باشد ، اين كه مقريزى از قول كسانى كه گفته است : بازگشت مهاجران حبشه به مكه پس از خروج بنى هاشم از شعب بوده است . « 3 »

--> ( 1 ) . الصحيح من سيرة النبى ، ج 2 ، ص 71 ؛ سيرهء رسول الله ، زرياب ، ص 165 ؛ نك : الاصنام ، ص 19 ( 2 ) . فقه السيره ، ص 117 ( 3 ) . امتاع الاسماع ، ج 1 ، ص 27