قبيله است زيرا روح حاكم بر قبيله با حفظ اين سنن امتداد يافته و حيات قبيله را تضمين مىكند . درستى يا نادرستى يك سنت بسته به آن است كه سنت مزبور در پيشينهء قبيله و حيات قبيله وجود داشته يا نداشته باشد . طبعاً كسى كه بر خلاف آن سنتها حركت كرده ، آنها را باطل دانسته و راه و رسم آباء و اجداد را گمراهى مىداند ، يك خطر جدى براى قبيله و نظام قبيله‌اى است . اين امر بويژه دربارهء رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم صدق مىكرد كه به‌طور اصولى مىكوشيد ساختار قبيله‌اى را تغيير داده و نظام متحدى را بر پايهء اعتقاد به خداى واحد و ارزشهاى واحد ايجاد كند . بر پايهء نگرش حاكم بر جامعهء جاهلى ، همين اندازه كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم آباء و اجداد مشركان را گمراه مىدانست ، در ردّ دين او كافى بود . در مذاكراتى كه ميان مشركين و ابوطالب صورت گرفته يكى از نگرانىهاى مشركين از سخنان رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم همين است كه او پدران ما را گمراه دانسته و مىگويد كه در دوزخ هستند . « 1 » زمانى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در ميان قبايل مىرفت و آنان را به اسلام فرا مىخواند ، ابولهب مىگفت : اين مرد از شما مىخواهد تا دين پدران خويش را ترك كنيد « 2 » . همين مسأله را خداوند از مشركان در برابر هود عليه السلام نقل مىكند : « گفتند : آيا نزد ما آمده‌اى تا تنها ، الله را بپرستيم و آنچه را پدرانمان مىپرستيدند رها كنيم ؟ « 3 » » « بَلْ قالُوا إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلى آثارِهِمْ مُهْتَدُونَ ، وَ كَذلِكَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلى آثارِهِمْ مُقْتَدُونَ ، مىگويند : پدرانمان را بر آيينى يافتيم و ما از پى آنها مىرويم ؛ بدين سال پيش از تو به هيچ قريه‌اى بيم دهنده‌اى نفرستاديم مگر آنكه متنعمانش گفتند : پدرانمان را بر آيينى يافتيم و ما به اعمال آنان اقتدا مىكنيم . گفت : حتى اگر براى شما چيزى بياورم كه از آنچه پدرانتان را بر آن يافته بوديد ، هدايت كننده‌تر باشد ؟ گفتند : ما به آيينى كه شما را بدان فرستاده‌اند بىايمانيم . « 4 » » و در آيهء ديگر آمده : « وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ ، قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا ، و چون به آنان گفته شود : آنچه را كه خدا نازل كرده پيروى كنيد ، مىگويند : بلكه آن چه كه پدرانمان را بر آن يافته‌ايم پيروى مىكنيم . » اين مسأله در آيات ديگرى نيز طرح شده و پاسخ خداوند همان است كه آنان مىبايست از پدران گمراه خود كه تعقلى نداشته‌اند ، پيروى نكنند . « 5 » در همين جهت عضويت فرد در قبيله ، با ويژگيهاى شناخته شده براى قبيله - اسلام آوردن او را تا حدودى ناممكن مىكرد . زمانى يكى از مشركان بنى المصطق در برابر دعوت

--> ( 1 ) . نك : انساب الاشراف ، ج 1 ص 141 ، 128 ( 2 ) . عيون الاثر ، ج 1 ص 257 ( 3 ) . اعراف ، 70 ( 4 ) . زخرف ، 24 - 22 ( 5 ) . مائده ، 104 ، بقره ، 170