شهر مكه تأثير آن را در موفقيت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بيان مىكند : « مكه در زمان او ده كوره‌اى خواب آلود و دور از هياهوى جهان نبود . شهرى تجارىِ پر ازدحام ثروتمندى بود . تقريباً مركزيت بازرگانى ميان اقيانوس هند و مديترانه را به خود اختصاص داده بود . . . شهروندان مكه در حالى كه نوعى سادگى بومى عربى را در آداب و رسوم و نهادهاى خود حفظ كرده بودند ، اطلاعات وسيع از مردم و شهرهاى مختلف در روابط بازرگانى و سياسى خود با قبايل عرب و مقامات رومى به دست آورده بودند . اين تجارب قواى فكرى و عقلى رهبرانشان و همچنين سجاياى اخلاقى ايشان يعنى دورانديشى و خويشتندارى راكه در مردم عربستان به ندرت وجود داشت تقويت و تحريك كرده بود . تفوق اخلاقىاى كه از اين راه مكيان نسبت به افراد قبايل حاصل كرده بودند باز بوسيلهء عاملى ديگر تقويت شده بود و آن عبارت بود از داشتن تعدادى از معابد و اماكن مقدس در شهر مكه و اطراف آن . تأثير اين زمينهء استثنايى را در سراسر زندگى محمد صلى الله عليه و آله و سلم مىتوان باز يافت . اگر بخواهيم دربارهء اين موضوع از جنبهء صرف بشرى بحث كنيم بايد بگوييم كه رمز توفيق يافتن محمد صلى الله عليه و آله و سلم در مكى بودن آن حضرت بود . اما مكه در برابر فروغ سعادت از ظلمت نكبت نيز بهره داشت . اين تاريكى ، عبارت بود از مفاسد خاص يك جامعهء ثروتمند بارزگانى ، وجود نهايت فقر از يك سو و غايت توانگرى از سوى ديگرى . « 1 » اين سخن اخير نشانى از وجود موانع عمده بر سر راه رسالت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بود . اخلاقيات عرب جاهلى محيط زندگى عرب جاهلى سبب رشد خصلتهاى ويژه‌اى در اعراب شده و آنان را به گونه‌اى خاص تربيت كرده بود . زندگى دشوار قبيله‌اى بر افراد قبيله فشارهاى خاصى را اعمال كرده و الزامات جغرافيايى و اقتصادى ، نيازها و شرايطى ويژه را بوجود مىآورد . اعراب در اين شرايط تربيت شده و در داشتن برخى خصلتها و ويژگيها برجستگى پيدا مىكردند . اگرچه در جاهليت از اين خصلتها و توانمنديها براى مفاسد و مقاصد مطابق با معيارهاى جاهلى بهره گيرى مىشد ، اما اصل و اساس آن خصال اين توان را داشت كه در مسيرهاى ديگرى نيز به كار گرفته شود . كما اين كه برخى خصلتها در اصل در شمار ارزشهاى اخلاقى مثبت بود . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم با تلاشهاى پيگير خود ، توانست آن هدف والايى را كه اسلام انسان را به سوى آن فرا مىخواند ، در صحابه جايگزين سازد ، خصال موجود را در ارتباط با آن

--> ( 1 ) . اسلام ، بررسى تاريخى ، ص 43 - 42