پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم ابلاغ اسلام به مردم بود « 1 » ، و گسترش خبرى اسلام از اين نقطه به سراسر جهان و مناطق دور افتادهء جزيرة العرب ، خود عمل به اين وظيفهء مهم بود . امن بودن شهر مكه - كه عرب به پيروى از ابراهيم عليه السلام آن را پذيرفته و مراعات مىكرد - سهمى قابل توجه در كار نشر دعوت اسلامى داشت . در اين جا به نمونه‌هايى از اين تأثير اشاره مىكنيم : از آنجا كه اعراب در ايّام حج ، از سراسر جزيرة العرب به مكّه مىآمدند ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از اين فرصت استفاده مىكرد ، با رؤساى قبايل مختلف تماس مىگرفت و آنان را به اسلام دعوت مىفرمود ؛ او در ميان قبايل رفته و اسلام را به آنان عرضه مىداشت ، ابولهب نيز بدنبال او حركت مىكرد و مىكوشيد تلاش پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم را خنثى سازد . پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم در همين رابطه قبايل « بنى صعصعه » ، « بنى حنيفه » ، « كنده » و « كلب » را ملاقات و آنان را به اسلام فراخواند . « 2 » در يكى از همين ملاقاتها بود كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم گروهى از يمنىها را نيز به اسلام دعوت كرد . « 3 » زمينهء گروش مردم يثرب به اسلام نيز در همين تماسهاى موسم حج فراهم شد ، گروهى از يثربيان در مراسم حج با پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم آشنا شدند و دعوت او را شنيديد ؛ آنها ابتدا شش نفر بودند ، در پيمان « عقبهء اولى » 12 نفر شدند ، و سال بعد هفتاد و اندى مسلمان مدنى در موسم حج با پيامبر ملاقات كردند . « 4 » تأثير اين تماسها در نشر اسلام از وحشت قريش در موسم حج به دست مىآيد . آنان قبل از شروع مراسم جلساتى ترتيب داده و براى جلوگيرى از دعوت اسلام به مشورت و تبادل نظر مىپرداختند ؛ يكى مىگفت بهتر است بگوييم محمّد صلى الله عليه و آله و سلم ديوانه است ! ديگرى مىگفت بگوييم شاعر است ! ديگرى مىگفت مىگوييم ساحر است و . . . ! « 5 » از « كعب بن مالك » نقل شده كه پيامبر پس از سه سال دعوت مخفى ، تبليغ خود را علنى كرد ، و در ايّام حج به دنبال حجّاج به خانه هايشان مىرفت و آنان را به اسلام دعوت مىفومود ، بعد از مدتى از قبايل آنان پرسش مىكرد و قبيله قبيله به سراغ آنان مىرفت . « 6 » زمانى در ايام حج ، بازارهاى معروف « عكاظ » و « مجنّه » و « ذى المجاز » برپا مىشد ، پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم به اين بازارها مىآمد و مردم را به اسلام فرا مىخواند « 7 » گيب با ارائهء تصويرى از

--> ( 1 ) . آل عمران ، 20 ؛ مائده ، 92 و 99 ؛ نحل ، 35 و 82 ؛ نور ، 54 ؛ عنكبوت ، 18 ؛ يس ، 17 ؛ تغابن ، 12 ( 2 ) . انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 239 - 238 ( 3 ) . انساب شراف ، ج 1 ، ص 67 ؛ المصنف ، ابن ابى شيبه ، ج 7 ، ص 336 ( 4 ) . انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 239 ؛ وفاء الوفاء ، ج 1 ، ص 222 ( 5 ) . انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 133 ؛ بحارالانوار ، ج 18 ، ص 198 ؛ السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 1 ، صص 271 - 270 ؛ عيون الاثر ، ج 1 ، ص 191 ( 6 ) . نك : حياة الصحابه ، ج 1 ، ص 81 - 65 ( 7 ) . حياة الصحابه ، صص 81 - 80 ؛ السيرة النبويه ، ابن كثير ، ج 1 ، ص 462 ؛ الطبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 216