و اين نشان دهندهء آن است كه مسيحيان نيز همچون يهوديان به كعبه احترام مىگذاشتند . زمخشرى حكايتى درباب نامگذارى زمزم نقل كرده كه ضمن آن از آمدن بابك بن ساسان به مكه ياد شده است . حكايت مزبور را با اندكى تفاوت مسعودى و حموى نيز نقل كرده‌اند . « 1 » اعراب نيز كه كعبه را خانهء خدا و ساختهء دست حضرت ابراهيم عليه السلام مىدانستند ، براى آن احترام خاصّى قائل بودند و از هر سو براى حج به مكّه مىآمدند . اين سنّت از دين ابراهيم عليه السلام در ميان آنان باقى مانده بود . احترام هنديان نسبت به كعبه ، بويژه « حجرالاسود » نيز نقل شده است . « 2 » دومين مسأله آن كه مكه يك مركز تجارى بود و افزون بر آن كه مكّيان اهل تجارت بودند ، « 3 » و هر سال دو مرتبه راهى مناطق شامات و يمن و حبشه براى تجارت مىشدند ، خود مكه نيز محلّ رفت و آمد كاروانهايى بود كه از شمال به جنوب يا از غرب به شرق مىرفتند ، از اين رو مكّه محلّ رفت و آمد بسيارى از تجار آن روزگار بود . سومين مسأله آن كه مكه حرم تلقّى مىشد . وقتى ابراهيم عليه السلام به اين منطقهء لم يزرع « 4 » آمد ، اقدام به بناى خانه‌اى نمود « 5 » كه « بيت الله الحرام » نام گرفت . ابراهيم عليه السلام پس از ساختن كعبه دعا كرد تا خدا مكه را شهرى امن قرار دهد « 6 » ؛ خداوند دعاى او را مستجاب فرمود و آنجا را « حرم امن » قرار داد « 7 » چنان كه خود نيز به اين شهر قسم ياد مىكند . « 8 » علاوه بر حرمت مكه ، ماه‌هاى حرام عاملى بود تا قبايل در ماه‌هاى مزبور به راحتى و با اطمينان از عدم حملهء قبايل ديگر ، بتوانند به مكه و بازارهاى اطراف آن بروند . « 9 » چهارمين مسأله موقعيت جغرافيائى مكّه نسبت به جهان آن روز بود . اين شهر در ميان ايران و روم در شرق و غرب ، وضعيت ميانه‌اى داشت و بويژه بعدها در گسترش دعوت اسلامى در هر دو سوى جهان نقش مهمى داشت . « 10 » ويژگيهاى گفته شده براى شهر مكه ، سبب شد تا هم از لحاظ « خبرى » و هم از جهت « عملى » اين شهر نقش مهمى را در گسترش نهضت ايفا كند . روشن است كه تكليف

--> ( 1 ) . ربيع الابرار ، ج 1 ، ص 224 ؛ مروج الذهب ، ج 1 ، ص 265 ؛ معجم البلدان ، ج 4 ، ص 400 ( 2 ) . تفسيرالمنار ، ج 10 ، ص 420 ؛ الميزان ، ج 3 ، ص 398 ( 3 ) . مجمع البيان ، ج 10 ، ص 545 ( 4 ) . ابراهيم ، 37 ( 5 ) . بقره ، 127 ( 6 ) . ابراهيم ، 35 ؛ بقره ، 126 ( 7 ) . عنكبوت ، 67 ( 8 ) . التّين ، 4 ( 9 ) . نك : سنن النسائى ، ج 2 ، ص 333 ؛ مسنداحمد ، ج 1 ، ص 228 ، 361 و نك : الصحيح من سيرة النبى صلى الله عليه و آله و سلم ، ج 3 ، ص 308 ( 10 ) . فقه السيرة ، ص 30 ؛ به نقل از : الصحيح من سيرة النبّى صلى الله عليه و آله و سلم ، ج 1 ، ص 166