نقش تاريخى قرآن 1 - تأثير گذارى آيات قرآن بدون شك بايد گفت در تمام دوران بعثت مهمترين ابزار رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در برابر مشركان ، آيات قرآن بوده است . اين امر در مورد سالهاى نخست ، بعثت نمود روشن ترى دارد . پيامهايى كه در ضمن آيات استوار قرآنى ارائه مىگرديد ، چونان پتكى بر سر شرك فرود مىآمد و مشركان را در برابر دعوت اسلامى خلع سلاح مىكرد . نظم آهنگين قرآن و ادب قوى و شيواى آيات ، بر جذبهء پيامهاى آن افزوده و مشركان را از ايستادگى در برابر خود عاجز مىساخت . بدين ترتيب قرآن هم به لحاظ شكل و هم محتوا ، توانست توحيد را در جامعهء شرك آلود نشر دهد و توده‌هاى مردم را مفتون خويش سازد . مشركان از اظهار هر نوع انتقاد جدّى به آيات قرآن ناتوان بودند و تنها با اعمال فشار بر مسلمانان ، كوشيدند تا توسعهء اين آيين پاك را محدود سازند . تحول تاريخى كه با بعثت و اعلام نبوت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم آغاز شده بود ، به كمك آيات قرآن انديشهء خود را در تمام زواياى جامعهء جاهلى ، توسعه داده و به سمت يك تحول و انقلاب بنيادين پيش رفت . آيات قرآنى تأثير عميقى از لحاظ فكرى ايجاد كرده و با حمله و هجمه به ارزشهاى جاهلى ، در بىاعتبار كردن آنها نقش محسوس و قابل محاسبه‌اى داشته است . بررسى تأثير قرآن در ميان مردم از جهات مختلفى قابل بررسى است ؛ توجه به جهت گيرى نخستين آياتى كه نازل شده ، مىتواند گوشه‌اى از تأثيرگذارى قرآن را بر مردم نشان دهد . مىدانيم كه بسيارى از مردم تنها با شنيدن شمارى از آيات ، اسلام را مىپذيرفتند . قديمىترين سوره‌ها عبارتند از سورهء « علق » ، « مدثر » ، « مزمل » ، « الضحى » و « قلم » . « 1 » در سورهء علق آمده است : « 2 » « بخوان به نام پروردگارت كه بيافريد آدمى را از لختهء خونى بيافريد . بخوان ، و پروردگار تو ارجمندترين ( اكرم ) است . خدايى كه به وسيلهء قلم آموزش داد ، به آدمى آنچه را كه نمىدانست . آموخت . حقاً كه آدمى نافرمانى مىكند ، هرگاه كه خويشتن را بىنياز بيند . هر آينه بازگشت به سوى پروردگار توست . آيا ديدى آن كس كه منع مىكند ، بنده‌اى را كه نماز مىخواند ؟ چه مىبينى اگر آن مرد بر طريق هدايت باشد ؟ يا

--> ( 1 ) . نك : الدرالمنثور ، ج 6 ، ص 368 ( 2 ) . ترجمهء آيات از قرآن مترجَم استاد و دانشمند محترم جناب آقاى دكتر عبد المحمد آيتى است .