نديده و هرگز مشاهده نكرده است كه او همراه بچه‌ها به بازى بپردازد . « 1 » متانت و وزانت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ، دورى او از جاهليت و شرك و وفاداريش به دين توحيد جدش ابراهيم واسماعيل ، سبب شد تا موقعيت مستحكمى در جامعهء مكه به دست آورد . 4 - پيامبر امّى دراين باره كه آيا رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم با نوشتن و خواندن آشنا بوده يا نه ، مباحث چندى مطرح شده است . ما در بحثهاى مربوط به دورهء جاهلى ، امى بودن جامعهء مكه را مورد بررسى قرار داديم . حاصل مباحث مربوط كلمهء امى عدم آشنايى با خواندن و نوشتن است ، در كاربردهاى تاريخى ، اين كلمه در معناى « كان امياً لايكتب » مكرر به كار رفته است . « 2 » علاوه بر اينها هيچ نوع آگاهى مشخصى دربارهء وجود مدرسه و مكتبخانه در مكه ، مدينه و طائف گزارش نشده است . « 3 » دراين ميان تنها از معدودى افراد نام برده شده كه توان چنين كارى را داشته‌اند . دربارهء اين نكته كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم تا پيش از بعثت هيچ گونه آشنايى با خواندن و نوشتن نداشته ، تمامى مصادر متفق‌اند . قرآن نيز دراين باره صراحت دارد ، آنجا كه مىفرمايد : « ما كُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتابٍ وَ لا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذاً لَارْتابَ الْمُبْطِلُونَ ، تو پيش از قرآن ، هيچ كتابى را نمىخواندى و به دست خويش كتابى نمىنوشتى . اگر چنان بود اهل باطل به شك افتاده بودند . بلكه قرآن آياتى است روشن كه در سينهء اهل دانش جاى دارد و آيات ما را جز ستمكاران انكار نمىكنند . . . آيا آنان را بسنده نيست كه بر ( تو كتاب فرستاديم و براى آنها خوانده مىشود . دراين كتاب براى مؤمنان رحمت و اندرز است . » « 4 » آشكاراست كه هدف قرآن از تأكيد بر عدم خواندن و نوشتن ، اثبات نبوّت و الهى بودن آيات قرآن است . « 5 »

--> ( 1 ) . تفسير روح المعانى ، ج 30 ، ص 161 ، به نقل : تاريخ العرب الاسلام ، ص 149 ( 2 ) . بحارالانوار ، ج 16 ، ص 82 ، ج 66 ، ص 167 . البته از يك آيهء قرآنى چنين استفاده مىشود كه كاربرد آن براى مشركان يعنى اطلاق « اميون » در برابر « اهل كتاب » نيز به كار مىرود ( آل عمران ، 20 : و قل للذين اوتواالكتاب والاميين ) در خبر مربوط به شكست روميان از ايرانيان كه سبب ناراحتى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و مسلمانان شد و پس از آن آيات نخست سورهء روم نازل شده و وعدهء پيروزى روميان را در كمتر از ده سال داد آمده است كه : كان النبى صلى الله عليه و آله و سلم يكره أن يظهر الاميّون من المجوس على اهل الكتاب من الروم ؛ دراين عبارت امى بر قومى كه فاقد كتاب است اطلاق شده است ؛ نك : سبل الهدى والرشاد ، ج 2 ، ص 560 ؛ با اين حال اين كاربرد كلمه در دو مورد كه در اصل با يكديگر ارتباط نيز دارند ، مانعى ندارد . ( 3 ) . بحارالانوار ، ج 17 ، صص 187 ، 185 ( 4 ) . عنكبوت ، 51 ، 49 ، 48 ( 5 ) . نظير اين آيه و اين استدلال ، آيهء ديگرى است آنجا كه فرموده : « بگو : اگر خدا مىخواست من آن را بر شما تلاوت نمىكردم و شما را از آن آگاه نمىساختم . و پيش از اين در ميان شما عمرى زيسته‌ام . چرا به عقل در نمىيابيد ؛ يونس ، 16