نخستين گامها در توسعهء اسلام تعيين تاريخ دقيق تحولات آغازين عصر بعثت ، دشوار به نظر مىرسد . دليل اين مسأله كم توجهى صحابه به ثبت دقيق آن وقايع « 1 » به علاوه اشتباهات غير عمدى و نيز دخالت اغراض قبيله‌اى و سياسى در نقل وقايع مىباشد . منابع سيره ، تحول اسلام را از دو سوى مورد توجه قرار داده‌اند ؛ يكى ترتيب اسلام آوردن صحابه و دوم مرحله‌اى كردن دعوت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم از يك مرحلهء سرّى و مخفى به دعوتى آشكار و علنى . علاوه بر اين دو جهت ، مؤرخان كوشيده‌اند تا با نوعى مقطع بندى تاريخى بر اساس روال تاريخ گذارى مرسوم كه بر پايه محور قرار دادن يك واقعهء خاص بوده ، در مجموعه سالهاى دورهء بعثت ، حدود تاريخى وقايع را نشان دهند . رفتن به خانه ارقم ، هجرت به حبشه ، شعب ابى طالب و . . . نمونه‌هاى ديگر از آن جمله‌اند . دربارهء ترتيب اسلام آوردن اشخاص ، مشكلاتى وجود دارد ، بويژه وقتى كه بر پايه مرحله‌اى بودن دعوت يا محورهاى تاريخى فوق الذكر كه خود دچار مشكل تعيين تاريخىاند ، مورد بررسى قرار گيرد ، ابن اسحاق اولين مسلمان را خديجه ياد كرده و آنگاه از مردان ، نخستين مسلمان را امام على عليه السلام مىداند . به دنبال آن از زيد بن حارثه ، ابوبكر ، عثمان ، زبير ، ابن عوف ، سعد بن ابى قاص و طلحه ياد كرده است . او اين هشت نفر را نخستين مسلمانان مىداند . سپس فهرست نام ديگر مسلمانانِ قديمى را بدون هيچ گونه توضيحى مىآورد . « 2 » دربارهء نخستين مسلمانان بسيارى از مصادر تاريخى بر اين باورند كه امام على عليه السلام اولين مسلمان بوده است . روشن است كه آن حضرت در خانهء پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم زندگى مىكرده « 3 » و اسلام آوردن آن حضرت به آن سرعت امرى طبيعى بوده است . اسلام خديجه نيز همين شرايط را داشته است . علاوه بر اين دو ، زيد بن حارثه نيز كه در شمار موالى آن حضرت بوده ، بايد به سرعت اسلام را پذيرفته باشد . اين سخن كه ابوبكر نخستين مسلمان بوده به هيچ روى نمىتوانسته از لحاظ تاريخى زمينه‌اى داشته باشد و بطور يقين برخاسته از نزاعهاى مذهبى ميان مسلمانان است . واقدى مىگويد : على عليه السلام ديد كه خديجه با رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نماز مىگزارد . در اين باره از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پرسش كرد و آن حضرت از وى خواست تا به توحيد گرويده از لات و عزى كه

--> ( 1 ) . دكتر جواد على بر اين عامل تأكيد خاصى دارد و همين را سبب عدم تبيين حدود تاريخى حوادث دورهء بعثت مىداند نك : تاريخ العرب فى الاسلام ، ص 192 ( 2 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 1 ، صص 252 - 245 ( 3 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 1 ، صص 246 - 245 ( اشاره به رفتن جعفر و على عليهما السلام دو فرزند ابوطالب يكى به خانهء عباس و امام على عليه السلام به خانهء رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم . ابن اسحاق اين را از نعمتهاى الهى در حق على عليه السلام مىداند .