سورهء مدثر را وقتى مىداند كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم زير فشار سخت مشركان بوده و از شدت فشار خود را در قطيفى پيچانده و آيات آغازين سورهء مدثر بر او نازل شده كه برخيزد و بكارش در انذار مردم ادامه دهد . « 1 » در اين صورت ، اين سوره نبايد مربوط به مسائل آغاز وحى باشد . به هر روى در اين امر ترديدى وجود ندارد كه آيات نخست سورهء علق ، اولين آيات نازل شده بر رسول خداست : « اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ، خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ ، اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ ، الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ ، عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ ، بخوان بنام پروردگارت كه بيافريد . آدمى را از لختهء خونى بيافريد . بخوان و پروردگار تو ارجمندترين است . خدايى كه به وسيلهء قلم آموزش داد . به آدمى ، آنچه را كه نمىدانست بياموخت . » « 2 » اهميت محتواى آيات مزبور در ارتباط با رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم واضح و آشكار است . مسأله‌اى كه دربارهء آغاز وحى ، محل اختلاف واقع شده ، زمان نزول اولين آيات و تاريخ بعثت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم است . در شمارى از روايات مربوط به تحنث رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در غار حرا ، آمده است كه آن حضرت در ماه رمضان به عبادت در آنجا مىپرداخته است . اگر در اين سخن ترديد نكنيم بايد بپذيريم كه نخستين آيات سورهء علق در ماه رمضان بر فراز كوه حرا بر رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نازل شده است . ابن اسحاق اين رأى را پذيرفته كه نزول نخستين آيات در ماه رمضان بوده است . « 3 » او به سه آيهء قرآن استشهاد كرده ، اول : « ماه رمضان كه در آن براى راهنمايى مردم و بيان راه روشن هدايت و جدا ساختن حق از باطل قرآن نازل شده است » . « 4 » ديگر سورهء قدر كه در آن فرمود : « ما قرآن را در شب قدر نازل كرديم » . آيهء سوم مورد نظر ابن اسحاق تعيين « يوم الفرقان » [ روز قرآن ] « 5 » در قرآن است كه همان « يوم التقى الجمعان » يعنى روز بدر ( 17 رمضان ) مىباشد . در آن آيت آمده است : « و اگر به خدا و آنچه بر بندهء خود در روز فرقان ، كه دو گروه به هم رسيدند ، نازل كرده‌ايم ايمان آورده‌ايد ، بدانيد كه هر گاه چيزى به غنيمت گرفتيد ، خمس آن از آن خدا و پيامبر و ذوالقربى و يتيمان و مسكينان و در راه ماندگان است . » ابن اسحاق يوم الفرقان را نه روزى كه جنگ بدر اتفاق افتاد ، بلكه روز قرآن كه همان هفدهم رمضان است مىداند ؛ يعنى روزى كه قرآن بر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نازل شده است . اين كه هفدهم رمضان از كجا مطرح شده ، برگرفته از تطبيق

--> ( 1 ) . الدرالمنثور ، ج 6 ، ص 281 ؛ مجمع البيان ج 10 ، صص 387 - 386 ( 2 ) . علق 5 - 1 ( اكثرالمفسرين على أنّ هذه السوره اوّل مانزل من القرآن ؛ مجمع البيان ، ج 10 ، ص 514 ) ( 3 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 1 ، صص 240 - 239 ( 4 ) . بقره ، 185 ( 5 ) . او فرقان را در اين آيه به عنوان قرآن گرفته نه روز جدايى حق از باطل .